Спогади
Історичні зміни після 1989 року та розпад Радянського Союзу пробудили надію на розкриття правди про Катинь та долю полонених у таборах в Старобільську та Осташкові, а також із в’язниць у Західній Україні та Білорусі. Відбулися перші поїздки до Катинського лісу, а згодом також до Харкова, Мєдного і, нарешті, до Биківні.
Катинські Родини були свідками та співтворцями кожного етапу створення кладовищ. Спогади є свідченням нашої присутності та причетності. Ці розповіді були написані безпосередньо в ході подій та інколи були опубліковані в спеціалізованих ЗМІ – наприклад, з 1996 року їх публікував Анджей Спаніли (голова Катинської Родини в Гдині) у віснику «Rodowód» («Родовід»), з 2005 року у віснику «Rodowód II» («Родовід II») під редакцією Еви Грюнер-Жарнох (голова Катинської Родини в Щецині), а з 2012 року у «Rodowód Rodzin Katyńskich. Biuletyn Federacji Rodzin Katyńskich» («Родовід Катинських Родин. Вісник Федерації Катинських Родин») під редакцією Ізабелли Саріуш-Скомпської. Є також тексти, написані безпосередньо для проекту ЦВИНТАРІ.
Крім подробиць про окремі урочистості, автори також описують зміни, що відбувалися протягом понад 30 років. Це свідчення про зворушення під час перших поїздок, але також глибокі роздуми про історію, пам’ять та забуття, про загрози з боку актуальної політики та ворожої пропаганди.
Тексти підготувала Ізабелла Саріуш-Скомпська
Переклад українською: Ільяс Станекзай
- 1989 -
Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)
Kiedy jako młoda dziewczyna wiedziałam już, że mój Ojciec nie wróci i że nigdy nie będę mogła stanąć nad Jego grobem, bo nie było wtedy takiej możliwości, mogłam sobie tylko wyobrazić,…
Izabella Sariusz-Skąpska, Po okruch ziemi, po liść… (Relacja z pielgrzymki 16 października 1989)
To miejsce w pamięci nigdy nie było puste. „Od zawsze” wiedziałam, że Dziadek zginął w Katyniu. Znałam historię wrześniowego aresztowania i miesięcy oczekiwania na pierwszy i – jak się potem okazało – jedyny list z Kozielska. Domowe archiwum…
Jadwiga Fęglarska, 10 lat temu
Słowo Katyń wychodzi z podziemia Jesienią 1988 roku niespodziewanie wypowiedziano w radiu słowo KATYŃ. Krótki komunikat informował, że 2 września, w związku z rocznicą wybuchu wojny, na miejscu, gdzie zginęli polscy oficerowie, został…
- 1990 -
Jacek Bentke, Pierwsza pielgrzymka do Katynia (1990)
Znalazłem zdjęcia, nie znalazłem swoich notatek (kalendarza) i ponieważ to było ćwierć wieku temu, niedużo pamiętam, szczególnie, że lepiej pamiętam mój drugi wyjazd, dziesięć lat później, i mogą mi się mylić fakty. Nie pamiętam godziny wyjazdu,…
Danuta Sul Ojciec, którego nie znałam (1990)
W pielgrzymce na cmentarz wojenny uczestniczyłam tylko raz. Pamiętam, że pobyt tam przeżyłam bardzo emocjonalnie. Wracam do niego we wspomnieniach, ale bardzo trudno jest mi wspominać… bo ja mam wyłącznie obrazy Ojca przekazane przez moją Mamę. …
Jadwiga Kupiszewska, Spotkanie z katyńskim lasem. Pielgrzymka do Katynia w dniach 3–4 kwietnia 1990 roku
Zbieraliśmy się na Dworcu Centralnym w Warszawie. Z każdą chwilą przybywało ludzi. Przyjeżdżali z całej Polski. Oprócz podręcznego, skromnego bagażu trzymali w ręku bukiety kwiatów, gałązki jedliny przewiązane biało-czerwoną wstążką, chorągiewki.…
- 1991 -
Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie
Kwiecień – to miesiąc zadumy – wspomnień o tych, co odeszli na zawsze. Szczególnie bliski w kalendarzu okres dla tych wszystkich, co utracili swoich najbliższych. Represje – śmierć lub deportacje – dotknęły setki tysięcy ludzi głównie z terenów…
- 1992 -
Romuald Sikora, Żyła tylko nadzieja (1991, 1992)
Niesiony nadzieją i pragnieniem szukałem swego Ojca – Stanisława Sikory, funkcjonariusza Policji Polskiej w przedwojennej Polsce. Utraciłem Go we wrześniu 1939 roku, kiedy miałem 6 lat (dzisiaj mam ponad 90). I choć pamięć powoli się zaciera, nigdy…
- 1995 -
Olgierd Ławrynowicz, Badania archeologiczne w Lesie Katyńskim w 1995 roku. Kilka refleksji po latach najmłodszego członka zespołu badawczego
Niemal każdego dnia media informują o kolejnych odkryciach nieznanych śladów działań wojennych i zbrodni totalitarnych. Badania archeologiczne niedawnej przeszłości stały się dziś codziennością, sama zaś archeologia przestała być kojarzona jedynie…
Bronisław Mazurski, W czerwcu 1995 roku byłem w Miednoje…
5 czerwca 1995. Jadę do Miednoje. Już wiem, już jestem prawie pewny, że na własne oczy zobaczę miejsce, gdzie leży nasz Tata, zamordowany w kwietniu 1940 roku przez oprawców z NKWD. Dziś otrzymałem list z Katowic ze Stowarzyszenia „Rodzina…
Stanisława Wiatr-Partyka, Byłam tam…
Po powrocie z Miednoje i Tweru nie opowiadałam nikomu nic – ani bliższym, ani dalszym zainteresowanym, ani na zebraniu katyńskim, ani w audycji „Tobie, Polsko”, choć co tydzień mówiłam tam o różnych sprawach tarnowskich organizacji…
Maria Kaszuba, W Katyniu
Po raz pierwszy jadę zobaczyć grób mojego Ojca, po 55 latach. W sobotę 3 czerwca 1995 roku rano przyjeżdżam na Dworzec Gdański w Warszawie, skąd wyruszą dwa pociągi do Smoleńska. Po sprawdzeniu dokumentów, zostaję odprowadzona przez polskiego…
- 1997 -
Bohdan Silicki, Moja trudna droga do nieludzkich miejsc na sowieckiej ziemi. Moja pielgrzymka do Jego prochów w czasie 7–15 czerwca 1997 (Refleksje)
Droga! Dla każdego z nas słowo to posiada wiele znaczeń, czasami zawiera jakieś symbole, a bardzo często przypomina ważne wydarzenia w naszym życiu. Droga może być ładna, słoneczna i dobra. Może prowadzić znanymi szlakami do wymarzonych miejsc,…
Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)
Wyjeżdżamy rano z Łodzi, w Warszawie zabieramy osoby z Rodzin Katyńskich z różnych stron Polski. Granicę w Brześciu przekraczamy bez komplikacji, podobnie było przy przekraczaniu następnych granic. Wieczorem jesteśmy w Baranowiczach, nocujemy…
Anna Lechowicz, Mój drugi wyjazd do Katynia (14 kwietnia 1997)
Jesienią ubiegłego roku [1996], z okazji wręczenia pośmiertnych odznaczeń – krzyży za udział w wojnie 1939, Wojewoda Częstochowski Cezary Marek Graj obiecał wyjazd do Katynia. W kwietniu – miesiącu pamięci, tym najtragiczniejszym w roku, kiedy…
Janina Grefka, Relacja z odbytej wycieczki do Katynia, Miednoje i Ostaszkowa
Po powrocie z Syberii w 1946 roku powiedziałam, że nigdy, za żadną cenę nie pojadę do Związku Radzieckiego. Byłam wówczas nasycona widokami pięknych krajobrazów oraz byłam napełniona grozą przeżytych tam 6 lat. Chęć poznania miejsc kaźni naszych…
- 1998 -
Andrzej Sariusz-Skąpski, Refleksja (Katyń, Kijów)
Każdy wyjazd tam, „na nieludzką ziemię”, wywołuje refleksje, za każdym razem inne. Byłem tam pięć razy. Inny może był ten pierwszy raz w 1961 roku, ze studencką wycieczką do Moskwy i Leningradu. Chciałem bardzo zobaczyć ten kraj, spojrzeć mu w oczy. Nie znałem wtedy topografii Katynia, nie mogłem wiedzieć, że głęboką nocą dwa razy przejechałem…
Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień
Pierwszy raz byłam w Charkowie 10 sierpnia 1991 roku. Oficjalna uroczystość zakończenia ekshumacji i symboliczny pogrzeb polskich jeńców wojennych pomordowanych w 1940 roku. Pamiętam wykopany dół, do którego włożono trzy trumny. Zebrano w nich wszystkie kości. Nagle wybuchła burza. Przeszłość zazębiła się z teraźniejszością. Wszyscy płakali.…
Maria Wysoczańska, Wojsko, nasze wojsko
Urodziłam się w Lidzie, w koszarach 77. pp Strzelców Kowieńskich i od wczesnego dzieciństwa uczestniczyłam w życiu żołnierzy. Podziwiałam maszerujących, ćwiczących musztrę, strzelających do celu. Szczególnie lubiłam defilady i powracający pułk z manewrów. Wybiegałam z innymi dziećmi daleko…
Barbara Szczepuła, Ojcowie i dzieci
27 czerwca w miejscowości Piatichatki koło Charkowa na Ukrainie odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod cmentarz, na którym leżą polscy jeńcy z obozu w Starobielsku. Kamień poświęcił w 1994 roku Jan Paweł II. Tych czterech tysięcy trzystu oficerów daremnie poszukiwano w czasach, gdy na podstawie umowy Sikorski–Majski tworzona…
Barbara Szczepuła, Doły śmierci
Jechali pociągiem prawie czterdzieści godzin, żeby wziąć udział w uroczystości wmurowania kamienia węgielnego pod Polski Cmentarz Wojskowy. Cmentarz ma powstać w lesie niedaleko miejscowości Piatichatki w pobliżu Charkowa na Ukrainie. Będzie częścią większej całości polsko-ukraińskiej nekropolii ofiar komunizmu. Córki i synowie polskich…
Barbara Nożyńska, Byłam w Charkowie
Daty 25–29 czerwca 1998 roku pozostaną w mej pamięci na zawsze. W tym czasie bowiem spełniło się moje wielkie marzenie – od wielu lat pragnęłam znaleźć się przy grobie mego Ojca, jeńca Starobielska. To, co przeżyłam, było niepowtarzalne. Byłam członkiem delegacji Rodzin Katyńskich na uroczystości Patriotyczno-Religijnej w Charkowie w dniu 27…
- 1999 -
Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)
Strona rosyjska nie była zachwycona pomysłem, aby 17 września, w 60. rocznicę sowieckiej agresji na Polskę, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej [Aleksander Kwaśniewski] odwiedził mogiły w Lesie Katyńskim. W związku z powyższym sprawa nie była łatwa, ale została pozytywnie załatwiona. Taki sens wynikał ze swobodnych rozmów prowadzonych…
Andrzej Sariusz-Skąpski, Ewa Gruner-Żarnoch, Wyjazd do Katynia i Charkowa w 60. rocznicę najazdu sowieckiego na Polskę
O wyjeździe do Katynia w tym dniu, dniu 60. rocznicy najazdu sowieckiego na Polskę, mówiło się od paru tygodni. Inicjatywa wyszła od Marszałka Sejmu, Pana Macieja Płażyńskiego, który ustalił ten termin i w swoim samolocie zapewnił 55 miejsc dla przedstawicieli Rodzin Katyńskich. Po kilku dniach okazało się, że ze względów formalnych – brak zgody…
Włodzimierz Dusiewicz, Dwie tablice
Te dwie tablice to cała historia tragedii katyńskiej, od jej ujawnienia przez Niemców w roku 1943, do chwili obecnej – rozpoczęcia budowy cmentarza wojennego. Długo czekałem z tym, niewątpliwie symbolicznym już dziś, zdjęciem niemieckim, aby je publicznie przedstawić. Długo czekaliśmy wszyscy w Rodzinach Katyńskich, aby drugą tablicę ujrzeć…
- 2000 -
Danuta Malon, Czekaliśmy 60 lat… Wspomnienie z uroczystości otwarcia Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu (2000)
Oficjalne wyjazdy do Katynia Od roku 1989, kiedy Polska odzyskała niezależność polityczną, a Związek Radziecki chylił się ku rozpadowi, o Zbrodni Katyńskiej zaczęto mówić oficjalnie. Do Katynia wyjeżdżały pierwsze pielgrzymki. Rodziny zamordowanych po raz pierwszy mogły odwiedzić miejsce pogrzebania swego męża czy ojca, zapalić znicz. Wówczas…
Leszek Kasprzak, Nie ma łez, nie ma słów… (2000)
27 lipca 2000 Na Dworzec Gdański w Warszawie przyjeżdżają ludzie z całej Polski i nie tylko. Janina Zieman z siostrą oraz Aleksandra Płońska przyleciały z Izraela. Ich czysta polszczyzna w najmniejszym stopniu nie zdradza pięćdziesięcioletniej emigracji. Na wiadomość, że jestem…
Maria Matlachowska, Wspomnienia i wrażenia z wyjazdów na cmentarz w Charkowie (1996, 1998, 2000)
Minęło już 17 lat od daty otwarcia i poświęcenia trzech Polskich Cmentarzy Wojennych na Wschodzie. Osobiście jestem związana z cmentarzem w Charkowie. Mój Ojciec, Józef Libura, inżynier leśnik, powołany w sierpniu 1939 roku do wojska, znalazł się w niewoli sowieckiej w obozie specjalnym w Starobielsku i podzielił los oficerów, Ofiar Zbrodni…
Zofia Płaska, Wspomnienia w sercu żłobią swe odczucia… Wspomina córka Jana Kazimierza Kowalskiego (1990–2000)
Tylko one mi pozostały w pamięci po chwilach spędzonych z moim kochany Ojcem. Byłam małą dziewczynką, kiedy żegnaliśmy się, kiedy po raz ostatni mnie przytulił. I te chwile towarzyszyły mi, kiedy chodziłam po „nieludzkiej ziemi”, prowadząc dialog ze sobą i z Nim, przywołując miniony bezpowrotnie czas. Wzięłam udział w czterech pielgrzymkach…
Henryk Hoffman, Wspomnienia po 60 latach. Pielgrzymka do Charkowa
Z ogromną przyjemnością korzystam z możliwości podzielenia się wrażeniami i uczuciami, które przeżyłem w czasie niezapomnianej pielgrzymki do Charkowa, na poświęcenie cmentarza naszych najbliższych. Długa, z górą czterodobowa podróż pociągiem specjalnym sprzyjała głębokim refleksjom i poważnym rozważaniom. W gronie przemiłych towarzyszy…
Liliana Ojrzanowska, Ostatnie spotkanie
Spełniło się moje marzenie. 17 czerwca 2000 roku mogłam uczestniczyć w uroczystości poświęcenia cmentarza w Piatichatkach. Klęcząc przy największym grobie, myślałam o ostatnim spotkaniu z moim ukochanym Ojcem. Było to 15 października 1939 roku w Równem. Aresztowanych oficerów trzymano na Sucharówce – dzielnicy koszar i magazynów wojskowych,…
Janina Grajka, Osobiste odczucia z poświęcenie Cmentarza Wojennego w Miednoje
W 1997 roku jechałam z wycieczką do Ostaszkowa, Tweru i Miednoje. Nie ukrywałam wówczas mojej niechęci do tego przeklętego kraju. Zobaczyłam na własne oczy miejsca, gdzie naszych Ojców więziono, następnie gdzie w barbarzyński sposób zamordowano. Stanęłam w lesie w Miednoje, gdzie pogrzebano zwłoki naszych Ojców; trudno nam było wówczas rozstać…
Bohdan Silicki, Moja druga pielgrzymka do Jego prochów na otwarcie Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje. Refleksje
„Polska o Was pamięta” Te trzy słowa wryły mi się w pamięć w czasie mojej pierwszej pielgrzymki do Jego prochów w czerwcu 1997 roku. Napisane niewprawną ręką, czarnymi literami, na szarej blasze, stały na kiju wbitym w jedną z wielu zbiorowych mogił naszych ojców w Miednoje. Były dla zbrodniarzy jak memento, a sądzę, że dla nas wszystkich…
Ryszard Kuraż, Tak blisko Ojca
Nareszcie! Po 60 latach od haniebnej zbrodni dokonanej na moim. Ojcu, mogłem spełnić swój synowski, smutny obowiązek – pogrzebać Go na Polskim Cmentarzu Wojennym w Miednoje. Było to moim gorącym pragnieniem od chwili, kiedy dowiedziałem się, jak i gdzie zginął Ojciec. Całym swoim życiem, wraz…
- 2001 -
Sylwia Jażdżewska, Kuropaty
Będąc w Kuropatach, nie mogłam obojętnie przejść obok krzyży – które dosięgnięte zębem czasu chyliły się już ku ziemi – obok tych ludzi, którzy wiele lat temu ponieśli tu śmierć z rąk swoich bliźnich. Świadomość, że w tym właśnie miejscu w latach 1937–41 dokonano brutalnego, zmasowanego morderstwa, nakazuje przystanąć i oddać hołd wszystkim…
Danuta Rumfeld, Wrota klasztoru w Kozielsku otwarły się przed nami
Rodzina Katyńska Bydgoszcz wraz z przedstawicielami Rodzin Katyńskich z Gdańska, Torunia, Poznania i Wrocławia złożyła hołd swoim Ojcom na cmentarzu w Katyniu. Wysłuchaliśmy mszy świętej, złożyliśmy kwiaty, zapłonęły znicze. Wielkim przeżyciem był powrót na cmentarz po zapadnięciu zmroku – cmentarz oświetlony reflektorami i światełkami palących…
Halina Drachal, Moje powroty do Miednoje
27 maja 2001 roku z Dworca Centralnego w Warszawie wyrusza czterdziestoosobowa pielgrzymka na cmentarz w Miednoje. Naszym przewodnikiem jest pani Katarzyna Lange. Spełniło się moje pragnienie, bo znowu mogłam stanąć na miejscu, gdzie wśród tysięcy jeńców z Ostaszkowa spoczywają prochy mojego Ojca. Jesteśmy pierwszymi pielgrzymami,…
- 2002 -
Ryszard Kuraż, Miednoje 2002
W październikowym numerze „Rodowodu” [2002, nr 10], piórem pani Janiny Szestakowskiej, pisaliśmy już o uroczystości, jaka odbyła się w drugą rocznicę otwarcia Cmentarza Wojennego w Miednoje. Miałem ogromne szczęście, że mogłem po raz drugi złożyć kwiaty i zapalić znicz pamięci na płycie inskrypcyjnej…
Janina Szestakowska, Polska o Was pamięta
Drugiego września 2002 roku, w drugą rocznicę otwarcia i poświęcenia Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje odbyła się podniosła i wzruszająca uroczystość. Oddano hołd i pochylono głowy nad wspólnym grobem ponad 6 tysięcy policjantów, żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza i Żandarmerii Wojskowej, funkcjonariuszy Straży Granicznej i Służby…
Irena Teszner, Moje wspomnienia nocy spędzonej na cmentarzu katyńskim
Od paru miesięcy na zebraniach Stowarzyszenia Katyń w Szczecinie mówiło się tylko o pielgrzymce na cmentarz katyński. Zgłaszali się chętni przedstawiciele wojska, władz miejskich, młodzież – miał to być wyjazd integracyjny. W miarę upływu czasu niektórzy zrezygnowali z różnych ważnych powodów. Zostało nas 22 osoby. Duszą wyjazdu była nasza pani…
- 2010 -
Zbigniew Padoł, Pielgrzymki do Miednoje (1995, 2000, 2002, 2010)
Zmobilizowany przez panią prezes Ewę Bojanowską, biorę się do pisania o czterech pielgrzymkach do Miednoje, gdzie spoczywają prochy mojego Ojca. Pierwszą pielgrzymkę odbyłem w dniu 11 czerwca 1995, na uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod Polski Cmentarz Wojskowy w Miednoje. Do Warszawy jadę samochodem z Sylwkiem Jaworowskim. Parkując…
Kazimierz Dąbrowski, Wspomnienia z podróży po miejscach Zbrodni Katyńskiej (2010)
Uczestniczyłem w wyjeździe zorganizowanym przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na okoliczność 10-lecia otwarcia Cmentarza w Miednoje we wrześniu 2010. Wyjazd nastąpił w 3 września 2010 z Warszawy, pociągiem sypialnym do miejscowości Twer. Następnego dnia o godz. 9.00 autobusami wyruszyliśmy na Cmentarz do Miednoje – miejsca pochówku…
Maria Śliwińska, Charków (2008, 2010)
2008 W niedzielę 2 listopada 2008 ówczesny marszałek Sejmu RP Bronisław Komorowski odsłonił w Charkowie, na dawnym gmachu NKWD, tablicę upamiętniającą pomordowanych tam polskich jeńców z obozu w Starobielsku. Kilka dni wcześniej zadzwoniła do mnie Bogna Szklarczyk, prezes Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Katowicach z rozkazem: „Lecisz ty,…
Ewa Bojanowska-Burak, Moje pielgrzymki do Katynia (1989–2010)
Katyń to symbol, dlatego cmentarz katyński stał się miejscem, dokąd po roku 1989 kierowali się wszyscy, którzy stracili swych bliskich zamordowanych na Wschodzie. Od 1974 roku w Lesie Katyńskim był dostępny ogrodzony tzw. memoriał dla umożliwienia obywatelom PRL i innych krajów dostępu do „mogił ofiar faszyzmu”, głównie – jak to określono –…
- 2011 -
Urszula Gawor, Moje wspomnienia z wyjazdów na cmentarz w Katyniu (2000, 2010, 2011)
Mój ojciec, Kazimierz Ściślewski, lekarz weterynarii, kapitan rezerwy Wojska Polskiego, zamordowany w Katyniu w kwietniu 1940 roku, wiedział, że będzie miał dziecko z żoną Heleną, ale nigdy swojej córki nie zobaczył. Nie wiedział nawet, że będzie to córka. Urodziłam się 21 stycznia 1940 roku. Każdy mój wyjazd do Katynia to bardzo osobiste…
Katarzyna Promińska, Wyjazd do Charkowa (2011)
W 2011 roku miała miejsce druga edycja konkursu katyńskiego Sprzączki i guziki z orzełkiem ze rdzy, zorganizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej i Stowarzyszenie Parafiada im. św. Józefa Kalasancjusza. Zadaniem konkursowym było stworzenie karty albumu, poświęconej konkretnej osobie zamordowanej 71 lat temu w Zbrodni Katyńskiej. Do Instytutu…
Józef A. Łapczyński, Moja wizyta na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu (2011)
W roku 2011 z grupą członków Stowarzyszenia Katyń w Szczecinie wyjechaliśmy pociągiem specjalnym do Katynia. Celem naszym było złożenie hołdu pomordowanym Ofiarom Zbrodni Katyńskiej. W czasie podróży w przedziałach i na korytarzach słychać było w większych lub mniejszych grupkach głosy osób wspominających swoich bliskich. Nawiązywały się bliższe…
Bernard Łasecki, Relacja z podróży do Katynia i Smoleńska (2011)
Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu – widok ogólny10 kwietnia 2011 roku rozpocząłem – jako delegacja i przedstawiciel młodego pokolenia Stowarzyszenia Katyń w Szczecinie – podróż na Wschód z okazji obchodów 71. rocznicy Zbrodni Katyńskiej i pierwszej rocznicy wypadku prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem. Został dla nas przygotowany specjalny…
Adam Wolski, Katyń 2011
Zygmunt Wolski z żoną Kazimierą (Drohobycz 1921)Wolscy. Szukając w źródłach językowych etymologii tego nazwiska, stwierdzić należy, że wszystkie źródła kierują się w stronę podstawy słowotwórczej brzmiącej tak samo: wola – z wymianą na „e” w rodzinie równoległej z prasłowem wielki – wieliki. W pierwszym znaczeniu nasuwa się związek z wyrazem…
Jerzy Gawor, Katyń (kwiecień 2011)
Każdy ma swoje własne powody, dla których wybiera się w podróż do Katynia. Zwłaszcza obecnie. Znalazłem się w grupie zaproszonych przez Kancelarię Prezydenta RP osób, z grona Federacji Rodzin Katyńskich. Po zeszłorocznej tragedii Las Katyński przyciąga ze zdwojoną siłą. Zdecydowałem się po raz pierwszy odwiedzić grób mojego dziadka, porucznika…
- 2012 -
Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński
Tajne sowieckie cmentarzysko ofiar NKWD w Kijowie Bykowni znajdowało się w sosnowym lesie, tuż przy szosie wylotowej z Kijowa do Browar. W 1937 roku z rozkazu Stalina NKWD rozpoczęło masowe egzekucje. „Wrogów ludu” rozstrzeliwano w więzieniach Kijowa, następnie przywożono ich potajemnie do bykowniańskiego lasu. Ukraińscy oraz polscy historycy…
Maria Rubas, Uroczyste otwarcie Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)
Do lasu pod Kijowie przyjechali krewni zamordowanych na Ukrainie, którzy na ten dzień czekali 72 lata, oraz przedstawiciele władz państwowych i duchowni. Teren Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni otacza alejka w kolorze czerwonym, a wzdłuż niej znajdują się tabliczki z szarego granitu, na których umieszczono dane wszystkich znajdujących się…
Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)
21 września 2012 roku razem z tatą Zdzisławem, mamą Marią i synem Pawłem pojechaliśmy specjalnym pociągiem podstawionym z Warszawy do Kijowa. Podróż trwała 28 godzin. Pociąg miał przeszło 20 wagonów, w jednym z nich jechało wojsko. Osoby jechały z całej Polski, z tego większość należała do Rodzin Katyńskich, w czasie podróży w jednym wagonie była…
Urszula Gawor, Opolski Krzyż Katyński na Cmentarzu w Bykowni
Opolski Krzyż Katyński na Cmentarzu w BykowniPodczas pielgrzymki do Katynia, Tweru, Miednoje i Ostaszkowa w czerwcu 1992 roku Opolska Rodzina Katyńska przywiozła ze sobą 8‑metrowy, modrzewiowy Krzyż Pamięci, wykonany w Opolu. Krzyż ten został posadowiony w rosyjskiej wsi Swietlica, tuż nad brzegiem jeziora Seliger, przy grobli wiodącej do wyspy…
Janina Rypeść, Ostaszków, Miednoje (2–3 września 2012)
Miednoje, Polski Cmentarz Wojenny. Janina Rypeść przy tablicy epitafijnej aspiranta Policji Państwowej Edwarda Rypeścia.Wyruszyliśmy z lotniska wojskowego bardzo wcześnie, bo o szóstej rano. Być może to kwestia przyzwyczajenia, ale dla nas – w większości osób starszych – pobudka o czwartej nad ranem to niemal środek nocy. Lot trwał półtorej…
Maria Kania, Okruchy
Tabliczka epitafijna ojca Autorki, Stanisława Czyża, na Polskim Cmentarzu Wojennym w Bykowni.Lipiec 2012 roku. Telefon – uporządkowany cmentarz w Bykowni. Czy pojadę? – tak, tam jest mój Ojciec. Muszę jechać. Nawet przez myśl mi nie przeszło, czy sobie poradzę, jak, skąd wyjazd, pociągiem? Paszport przedawniony, to załatwię. W biurze paszportowym…
Elżbieta Smułkowa, Kijów – Bykownia, czwarty cmentarz katyński
21 września 2012 roku odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni pod Kijowem. Na uczczenie tego miejsca czekaliśmy ponad 70 lat. Obie z Siostrą, Marią Tarasiuk, uczestniczyłyśmy w tej podniosłej, perfekcyjnie zorganizowanej uroczystości. Przeżywałam ją w ogólnym aspekcie moralnym i międzynarodowym. Prawdy…
Izabella Sariusz-Skąpska, Bykownia, 3435 tabliczek
W Dzień Zaduszny 2012 roku sosny w Bykowni pod Kijowem po raz pierwszy pochylą się nad 3435 tabliczkami z nazwiskami Ofiar Zbrodni Katyńskiej. 21 września poświęcono tu cmentarz. Uobecni byli Prezydenci Rzeczypospolitej i Ukrainy, były przemówienia, podniosłe obrzędy i cicha modlitwa. Rodziny pozostające w kraju i te, których przedstawiciele…
- 2018 -
Jerzy Piniński, Spotkanie z Ojcem (2018)
Mojego Ojca, Piotra Pinińskiego, rotmistrza 15. Pułku Ułanów (il. 1), nigdy nie widziałem. Gdy urodziłem się 19 listopada 1939 roku, był już zapewne w niewoli sowieckiej. Kiedy do domu, do Poznania przyszedł telegram ze Starobielska, w którym troszczący się o rodzinę Ojciec pytał o swoją żonę, Lyę Pinińską z trojgiem dzieci (więc i mnie…
Marek Splewiński, Wyjazd do Charkowa (2018)
Od prezes Zarządu Federacji Rodzin Katyńskich otrzymaliśmy informację, że Rodziny Katyńskie zostały zaproszone na jednodniowy wyjazd do Charkowa z udziałem wicepremiera ministra kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotra Glińskiego. Pierwszeństwo mieli członkowie rodzin osób, które zostały zamordowane…
Jaśmina Paprzycka-Altin, Smutek, wzruszenie, radość… (2018)
W mojej rodzinie od zawsze dbaliśmy o pamięć o naszych przodkach. Mój śp. Dziadek Tadeusz Paprzycki napisał nawet książkę Zapisy rodzinne, w której cofnął się do XVIII wieku. Pewnie dlatego wyjazd do Charkowa był dla mnie tak ważnym przeżyciem. Dnia 10 czerwca roku moja babcia Helena Paprzycka (córka oficera 8. baonu saperów śp. Józefa Wojtala),…
Barbara Gawlicka, Patriotyczna wyprawa rowerowa na Kresy Wschodnie II RP „Światło pamięci – śladami polskiej historii” (2018)
Po raz kolejny Rafał Pyra, nauczyciel Zespołu Szkół im. Jana Pawła II w Janowcu Kościelnym, członek Rodziny Katyńskiej w Olsztynie, wyruszył 28 czerwca 2018 roku w samotną podróż rowerem śladami polskiej historii na terenie Białorusi i Litwy. W ciągu 12 dni pokonał 1720 kilometrów. Odwiedził bliskie…
Teresa Gwara, Charków 2018
Minęło 18 lat od otwarcia i poświęcenia Cmentarza Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie-Piatichatkach, a 8 od ostatniej (2010) pielgrzymki członków Rodzin Katyńskich. Dość długo czekaliśmy na ponowną (dla niektórych może i ostatnią) możliwość modlitwy przy epitafiach naszych Ojców. W kwietniu dostajemy radosną informację, że w dniu 9 czerwca…
Barbara Gawlicka, Byłam na grobie Dziadka (2000, 2008, 2018)
Mój Dziadek, major Władysław Linsenman, był lekarzem weterynarii w Sierpcu. Osadzony w obozie dla polskich jeńców wojennych w Starobielsku został zamordowany w piwnicach gmachu NKWD w Charkowie i pochowany w Piatichatkach pod Charkowem. Znam Dziadka tylko z opowiadań i fotografii. Na zdjęciach z rodzinnego albumu Dziadek ze swoim synem Jerzym,…
Inez Witkowska, Tych myśli nie można uciszyć!
Bohaterowie nasi więzieni w Starobielsku mogliby żyć, ale honor i miłość do Ojczyzny nie pozwolił im przystać na haniebną współpracę z najeźdźcą. Szacunek i pamięć o naszych oficerach będę trwać przez pokolenia. W 78. rocznicę dokonanej zbrodni, dzięki zaangażowaniu rządu polskiego i wielu innych osób, członkowie Rodzin Katyńskich mogli…
Joanna Sibińska, Słowa „Rodzina Katyńska” mają już głębszy wymiar
Józef Pecka z żoną Stefanią, dziadkowie AutorkiNależę do Rodziny Katyńskiej w Łodzi. Jestem wnuczką Józefa Adama Pecki – pułkownika, awansowanego pośmiertnie do stopnia generała brygady. Jakaż wielka była moja radość, gdy pewnego dnia prezes Janusz Lange zaproponował mi wyjazd na cmentarz do Charkowa. Bogu dzięki, że o mnie pomyślał. Zapowiedź…
Marzena Promińska, Aleksandra Promińska, Przerwane życiorysy
Dnia 9 czerwca 2018 roku uczestniczyłam wraz z moją córką Aleksandrą w wyjeździe przedstawicieli Rodzin Katyńskich do Charkowa na Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu. Jestem wnuczką Józefa Kominka, przedwojennego oficera rezerwy Wojska Polskiego, nauczyciela, który był więźniem obozu w Starobielsku i zginął w Charkowie wiosną 1940. Wcześniej nie miałam…
Tadeusz Nowakowski, „W tym czasie okaż się silną, bo jesteś matką i Polką…”
Fragment list Edmunda Nowakowskiego do żonyPrzedstawiam moje refleksje, odczucia z pobytu w dniu 9 czerwca 2018 roku na cmentarzu wojennym w Charkowie. Nazywam się Tadeusz Nowakowski, urodzony 28 października 1938 roku jako syn Edmunda Jana Nowakowskiego, porucznika rezerwy, który w 1939 roku dostał się na froncie wschodnim do niewoli sowieckiej…
- 2025 -
Hanka Sowińska, Polski Cmentarz Wojenny w Bykowni: symboliczna i szczególna „rzeka pamięci” (2012–2025)
Po tej wizycie media informowały, że Polski Cmentarz Wojenny w Bykowni pod Kijowem jest jedynym, na który swobodnie mogą przybywać rodziny sowieckich ofiar. W 85. rocznicę Zbrodni Katyńskiej, w wigilię Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej (ustanowiony został przez Sejm RP w 2007 roku na dzień 13 kwietnia) polska społeczność, dyplomaci…