Спогади

Історичні зміни після 1989 року та розпад Радянського Союзу пробудили надію на розкриття правди про Катинь та долю полонених у таборах в Старобільську та Осташкові, а також із в’язниць у Західній Україні та Білорусі. Відбулися перші поїздки до Катинського лісу, а згодом також до Харкова, Мєдного і, нарешті, до Биківні.

Катинські Родини були свідками та співтворцями кожного етапу створення кладовищ. Спогади є свідченням нашої присутності та причетності. Ці розповіді були написані безпосередньо в ході подій та інколи були опубліковані в спеціалізованих ЗМІ – наприклад, з 1996 року їх публікував Анджей Спаніли (голова Катинської Родини в Гдині) у віснику «Rodo­wód» («Родовід»), з 2005 року у віснику «Rodo­wód II» («Родовід II») під редакцією Еви Грюнер-Жарнох (голова Катинської Родини в Щецині), а з 2012 року у «Rodo­wód Rodzin Katyń­skich. Biu­le­tyn Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich» («Родовід Катинських Родин. Вісник Федерації Катинських Родин») під редакцією Ізабелли Саріуш-Скомпської. Є також тексти, написані безпосередньо для проекту ЦВИНТАРІ.

Крім подробиць про окремі урочистості, автори також описують зміни, що відбувалися протягом понад 30 років. Це свідчення про зворушення під час перших поїздок, але також глибокі роздуми про історію, пам’ять та забуття, про загрози з боку актуальної політики та ворожої пропаганди.

Тексти підготувала Ізабелла Саріуш-Скомпська
Переклад українською: Ільяс Станекзай

- 1989 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Kie­dy jako mło­da dziew­czy­na wie­dzia­łam już, że mój Ojciec nie wró­ci i że nigdy nie będę mogła sta­nąć nad Jego gro­bem, bo nie było wte­dy takiej moż­li­wo­ści, mogłam sobie tyl­ko wyobra­zić,…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Jadwiga Fęglarska, 10 lat temu

Sło­wo Katyń wycho­dzi z pod­zie­mia Jesie­nią 1988 roku nie­spo­dzie­wa­nie wypo­wie­dzia­no w radiu sło­wo KATYŃ. Krót­ki komu­ni­kat infor­mo­wał, że 2 wrze­śnia, w związ­ku z rocz­ni­cą wybu­chu woj­ny, na miej­scu, gdzie zgi­nę­li pol­scy ofi­ce­ro­wie, został…

- 1990 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Jacek Bentke, Pierwsza pielgrzymka do Katynia (1990)

Zna­la­złem zdję­cia, nie zna­la­złem swo­ich nota­tek (kalen­da­rza) i ponie­waż to było ćwierć wie­ku temu, nie­du­żo pamię­tam, szcze­gól­nie, że lepiej pamię­tam mój dru­gi wyjazd, dzie­sięć lat póź­niej, i mogą mi się mylić fak­ty. Nie pamię­tam godzi­ny wyjaz­du,…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Danuta Sul Ojciec, którego nie znałam (1990)

W piel­grzym­ce na cmen­tarz wojen­ny uczest­ni­czy­łam tyl­ko raz. Pamię­tam, że pobyt tam prze­ży­łam bar­dzo emo­cjo­nal­nie. Wra­cam do nie­go we wspo­mnie­niach, ale bar­dzo trud­no jest mi wspo­mi­nać… bo ja mam wyłącz­nie obra­zy Ojca prze­ka­za­ne przez moją Mamę. …

- 1991 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Kwie­cień – to mie­siąc zadu­my – wspo­mnień o tych, co ode­szli na zawsze. Szcze­gól­nie bli­ski w kalen­da­rzu okres dla tych wszyst­kich, co utra­ci­li swo­ich naj­bliż­szych. Repre­sje – śmierć lub depor­ta­cje – dotknę­ły set­ki tysię­cy ludzi głów­nie z tere­nów…

- 1992 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Romuald Sikora, Żyła tylko nadzieja (1991, 1992)

Nie­sio­ny nadzie­ją i pra­gnie­niem szu­ka­łem swe­go Ojca – Sta­ni­sła­wa Siko­ry, funk­cjo­na­riu­sza Poli­cji Pol­skiej w przed­wo­jen­nej Pol­sce. Utra­ci­łem Go we wrze­śniu 1939 roku, kie­dy mia­łem 6 lat (dzi­siaj mam ponad 90). I choć pamięć powo­li się zacie­ra, nigdy…

- 1995 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Bronisław Mazurski, W czerwcu 1995 roku byłem w Miednoje…

5 czerw­ca 1995. Jadę do Mied­no­je. Już wiem, już jestem pra­wie pew­ny, że na wła­sne oczy zoba­czę miej­sce, gdzie leży nasz Tata, zamor­do­wa­ny w kwiet­niu 1940 roku przez opraw­ców z NKWD. Dziś otrzy­ma­łem list z Kato­wic ze Sto­wa­rzy­sze­nia „Rodzi­na…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Stanisława Wiatr-Partyka, Byłam tam…

Po powro­cie z Mied­no­je i Twe­ru nie opo­wia­da­łam niko­mu nic – ani bliż­szym, ani dal­szym zain­te­re­so­wa­nym, ani na zebra­niu katyń­skim, ani w audy­cji „Tobie, Pol­sko”, choć co tydzień mówi­łam tam o róż­nych spra­wach tar­now­skich orga­ni­za­cji…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Maria Kaszuba, W Katyniu

Po raz pierw­szy jadę zoba­czyć grób moje­go Ojca, po 55 latach. W sobo­tę 3 czerw­ca 1995 roku rano przy­jeż­dżam na Dwo­rzec Gdań­ski w War­sza­wie, skąd wyru­szą dwa pocią­gi do Smo­leń­ska. Po spraw­dze­niu doku­men­tów, zosta­ję odpro­wa­dzo­na przez pol­skie­go…

- 1997 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Anna Lechowicz, Mój drugi wyjazd do Katynia (14 kwietnia 1997)

Jesie­nią ubie­głe­go roku [1996], z oka­zji wrę­cze­nia pośmiert­nych odzna­czeń – krzy­ży za udział w woj­nie 1939, Woje­wo­da Czę­sto­chow­ski Ceza­ry Marek Graj obie­cał wyjazd do Katy­nia. W kwiet­niu – mie­sią­cu pamię­ci, tym naj­tra­gicz­niej­szym w roku, kie­dy…

Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)

Janina Grefka, Relacja z odbytej wycieczki do Katynia, Miednoje i Ostaszkowa

Po powro­cie z Sybe­rii w 1946 roku powie­dzia­łam, że nigdy, za żad­ną cenę nie poja­dę do Związ­ku Radziec­kie­go. Byłam wów­czas nasy­co­na wido­ka­mi pięk­nych kra­jo­bra­zów oraz byłam napeł­nio­na gro­zą prze­ży­tych tam 6 lat. Chęć pozna­nia miejsc kaź­ni naszych…

- 1998 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Andrzej Sariusz-Skąpski, Refleksja (Katyń, Kijów)

Każ­dy wyjazd tam, „na nie­ludz­ką zie­mię”, wywo­łu­je reflek­sje, za każ­dym razem inne. Byłem tam pięć razy. Inny może był ten pierw­szy raz w 1961 roku, ze stu­denc­ką wyciecz­ką do Moskwy i Lenin­gra­du. Chcia­łem bar­dzo zoba­czyć ten kraj, spoj­rzeć mu w oczy. Nie zna­łem wte­dy topo­gra­fii Katy­nia, nie mogłem wie­dzieć, że głę­bo­ką nocą dwa razy prze­je­cha­łem…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Pierw­szy raz byłam w Char­ko­wie 10 sierp­nia 1991 roku. Ofi­cjal­na uro­czy­stość zakoń­cze­nia eks­hu­ma­cji i sym­bo­licz­ny pogrzeb pol­skich jeń­ców wojen­nych pomor­do­wa­nych w 1940 roku. Pamię­tam wyko­pa­ny dół, do któ­re­go wło­żo­no trzy trum­ny. Zebra­no w nich wszyst­kie kości. Nagle wybu­chła burza. Prze­szłość zazę­bi­ła się z teraź­niej­szo­ścią. Wszy­scy pła­ka­li.…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Maria Wysoczańska, Wojsko, nasze wojsko

Uro­dzi­łam się w Lidzie, w kosza­rach 77. pp Strzel­ców Kowień­skich i od wcze­sne­go dzie­ciń­stwa uczest­ni­czy­łam w życiu żoł­nie­rzy. Podzi­wia­łam masze­ru­ją­cych, ćwi­czą­cych musz­trę, strze­la­ją­cych do celu. Szcze­gól­nie lubi­łam defi­la­dy i powra­ca­ją­cy pułk z manew­rów. Wybie­ga­łam z inny­mi dzieć­mi dale­ko…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Szczepuła, Ojcowie i dzieci

27 czerw­ca w miej­sco­wo­ści Pia­ti­chat­ki koło Char­ko­wa na Ukra­inie odby­ła się uro­czy­stość wmu­ro­wa­nia kamie­nia węgiel­ne­go pod cmen­tarz, na któ­rym leżą pol­scy jeń­cy z obo­zu w Sta­ro­biel­sku. Kamień poświę­cił w 1994 roku Jan Paweł II. Tych czte­rech tysię­cy trzy­stu ofi­ce­rów darem­nie poszu­ki­wa­no w cza­sach, gdy na pod­sta­wie umo­wy Sikorski–Majski two­rzo­na…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Szczepuła, Doły śmierci

Jecha­li pocią­giem pra­wie czter­dzie­ści godzin, żeby wziąć udział w uro­czy­sto­ści wmu­ro­wa­nia kamie­nia węgiel­ne­go pod Pol­ski Cmen­tarz Woj­sko­wy. Cmen­tarz ma powstać w lesie nie­da­le­ko miej­sco­wo­ści Pia­ti­chat­ki w pobli­żu Char­ko­wa na Ukra­inie. Będzie czę­ścią więk­szej cało­ści pol­sko-ukra­iń­skiej nekro­po­lii ofiar komu­nizmu. Cór­ki i syno­wie pol­skich…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Nożyńska, Byłam w Charkowie

Daty 25–29 czerw­ca 1998 roku pozo­sta­ną w mej pamię­ci na zawsze. W tym cza­sie bowiem speł­ni­ło się moje wiel­kie marze­nie – od wie­lu lat pra­gnę­łam zna­leźć się przy gro­bie mego Ojca, jeń­ca Sta­ro­biel­ska. To, co prze­ży­łam, było nie­po­wta­rzal­ne. Byłam człon­kiem dele­ga­cji Rodzin Katyń­skich na uro­czy­sto­ści Patrio­tycz­no-Reli­gij­nej w Char­ko­wie w dniu 27…

- 1999 -

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Stro­na rosyj­ska nie była zachwy­co­na pomy­słem, aby 17 wrze­śnia, w 60. rocz­ni­cę sowiec­kiej agre­sji na Pol­skę, pre­zy­dent Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej [Alek­san­der Kwa­śniew­ski] odwie­dził mogi­ły w Lesie Katyń­skim. W związ­ku z powyż­szym spra­wa nie była łatwa, ale zosta­ła pozy­tyw­nie zała­twio­na. Taki sens wyni­kał ze swo­bod­nych roz­mów pro­wa­dzo­nych…

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Andrzej Sariusz-Skąpski, Ewa Gruner-Żarnoch, Wyjazd do Katynia i Charkowa w 60. rocznicę najazdu sowieckiego na Polskę

O wyjeź­dzie do Katy­nia w tym dniu, dniu 60. rocz­ni­cy najaz­du sowiec­kie­go na Pol­skę, mówi­ło się od paru tygo­dni. Ini­cja­ty­wa wyszła od Mar­szał­ka Sej­mu, Pana Macie­ja Pła­żyń­skie­go, któ­ry usta­lił ten ter­min i w swo­im samo­lo­cie zapew­nił 55 miejsc dla przed­sta­wi­cie­li Rodzin Katyń­skich. Po kil­ku dniach oka­za­ło się, że ze wzglę­dów for­mal­nych – brak zgo­dy…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Włodzimierz Dusiewicz, Dwie tablice

Te dwie tabli­ce to cała histo­ria tra­ge­dii katyń­skiej, od jej ujaw­nie­nia przez Niem­ców w roku 1943, do chwi­li obec­nej – roz­po­czę­cia budo­wy cmen­ta­rza wojen­ne­go. Dłu­go cze­ka­łem z tym, nie­wąt­pli­wie sym­bo­licz­nym już dziś, zdję­ciem nie­miec­kim, aby je publicz­nie przed­sta­wić. Dłu­go cze­ka­li­śmy wszy­scy w Rodzi­nach Katyń­skich, aby dru­gą tabli­cę ujrzeć…

- 2000 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Danuta Malon, Czekaliśmy 60 lat… Wspomnienie z uroczystości otwarcia Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu (2000)

Ofi­cjal­ne wyjaz­dy do Katy­nia Od roku 1989, kie­dy Pol­ska odzy­ska­ła nie­za­leż­ność poli­tycz­ną, a Zwią­zek Radziec­ki chy­lił się ku roz­pa­do­wi, o Zbrod­ni Katyń­skiej zaczę­to mówić ofi­cjal­nie. Do Katy­nia wyjeż­dża­ły pierw­sze piel­grzym­ki. Rodzi­ny zamor­do­wa­nych po raz pierw­szy mogły odwie­dzić miej­sce pogrze­ba­nia swe­go męża czy ojca, zapa­lić znicz. Wów­czas…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Leszek Kasprzak, Nie ma łez, nie ma słów… (2000)

27 lip­ca 2000 Na Dwo­rzec Gdań­ski w War­sza­wie przy­jeż­dża­ją ludzie z całej Pol­ski i nie tyl­ko. Jani­na Zie­man z sio­strą oraz Alek­san­dra Płoń­ska przy­le­cia­ły z Izra­ela. Ich czy­sta pol­sz­czy­zna w naj­mniej­szym stop­niu nie zdra­dza pięć­dzie­się­cio­let­niej emi­gra­cji. Na wia­do­mość, że jestem…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Maria Matlachowska, Wspomnienia i wrażenia z wyjazdów na cmentarz w Charkowie (1996, 1998, 2000)

Minę­ło już 17 lat od daty otwar­cia i poświę­ce­nia trzech Pol­skich Cmen­ta­rzy Wojen­nych na Wscho­dzie. Oso­bi­ście jestem zwią­za­na z cmen­ta­rzem w Char­ko­wie. Mój Ojciec, Józef Libu­ra, inży­nier leśnik, powo­ła­ny w sierp­niu 1939 roku do woj­ska, zna­lazł się w nie­wo­li sowiec­kiej w obo­zie spe­cjal­nym w Sta­ro­biel­sku i podzie­lił los ofi­ce­rów, Ofiar Zbrod­ni…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Zofia Płaska, Wspomnienia w sercu żłobią swe odczucia… Wspomina córka Jana Kazimierza Kowalskiego (1990–2000)

Tyl­ko one mi pozo­sta­ły w pamię­ci po chwi­lach spę­dzo­nych z moim kocha­ny Ojcem. Byłam małą dziew­czyn­ką, kie­dy żegna­li­śmy się, kie­dy po raz ostat­ni mnie przy­tu­lił. I te chwi­le towa­rzy­szy­ły mi, kie­dy cho­dzi­łam po „nie­ludz­kiej zie­mi”, pro­wa­dząc dia­log ze sobą i z Nim, przy­wo­łu­jąc minio­ny bez­pow­rot­nie czas. Wzię­łam udział w czte­rech piel­grzym­kach…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Henryk Hoffman, Wspomnienia po 60 latach. Pielgrzymka do Charkowa

Z ogrom­ną przy­jem­no­ścią korzy­stam z moż­li­wo­ści podzie­le­nia się wra­że­nia­mi i uczu­cia­mi, któ­re prze­żyłem w cza­sie nie­za­po­mnia­nej piel­grzymki do Char­ko­wa, na poświę­cenie cmen­ta­rza naszych najbliż­szych. Dłu­ga, z górą czte­ro­do­bo­wa po­dróż pocią­giem spe­cjal­nym sprzy­ja­ła głę­bo­kim reflek­sjom i poważ­nym roz­wa­ża­niom. W gro­nie prze­mi­łych towa­rzy­szy…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Liliana Ojrzanowska, Ostatnie spotkanie

Speł­ni­ło się moje marze­nie. 17 czerw­ca 2000 roku mogłam uczest­ni­czyć w uro­czy­sto­ści poświę­ce­nia cmen­ta­rza w Pia­ti­chat­kach. Klę­cząc przy naj­więk­szym gro­bie, myśla­łam o ostat­nim spo­tka­niu z moim uko­cha­nym Ojcem. Było to 15 paź­dzier­ni­ka 1939 roku w Rów­nem. Aresz­to­wa­nych ofi­ce­rów trzy­ma­no na Sucha­rów­ce – dziel­ni­cy koszar i maga­zy­nów woj­sko­wych,…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Grajka, Osobiste odczucia z poświęcenie Cmentarza Wojennego w Miednoje

W 1997 roku jecha­łam z wyciecz­ką do Ostasz­ko­wa, Twe­ru i Mied­noje. Nie ukry­wa­łam wów­czas mojej nie­chę­ci do tego prze­klę­te­go kra­ju. Zoba­czy­łam na wła­sne oczy miej­sca, gdzie naszych Ojców wię­zio­no, następ­nie gdzie w bar­ba­rzyń­ski spo­sób zamor­do­wa­no. Sta­nę­łam w lesie w Mied­no­je, gdzie pogrze­ba­no zwło­ki naszych Ojców; trud­no nam było wów­czas roz­stać…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Bohdan Silicki, Moja druga pielgrzymka do Jego prochów na otwarcie Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje. Refleksje

„Pol­ska o Was pamię­ta” Te trzy sło­wa wry­ły mi się w pamięć w cza­sie mojej pierw­szej piel­grzym­ki do Jego pro­chów w czerw­cu 1997 roku. Napi­sa­ne nie­wpraw­ną ręką, czar­ny­mi lite­ra­mi, na sza­rej bla­sze, sta­ły na kiju wbi­tym w jed­ną z wie­lu zbio­ro­wych mogił naszych ojców w Mied­noje. Były dla zbrod­nia­rzy jak memen­to, a sądzę, że dla nas wszyst­kich…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Ryszard Kuraż, Tak blisko Ojca

Naresz­cie! Po 60 latach od hanieb­nej zbrod­ni doko­na­nej na moim. Ojcu, mogłem speł­nić swój synow­ski, smut­ny obo­wią­zek – pogrze­bać Go na Pol­skim Cmen­ta­rzu Wojen­nym w Mied­no­je. Było to moim gorą­cym pra­gnie­niem od chwi­li, kie­dy dowie­dzia­łem się, jak i gdzie zgi­nął Ojciec. Całym swo­im życiem, wraz…

- 2001 -

Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)

Sylwia Jażdżewska, Kuropaty

Będąc w Kuro­pa­tach, nie mogłam obo­jęt­nie przejść obok krzy­ży – któ­re dosię­gnię­te zębem cza­su chy­li­ły się już ku zie­mi – obok tych ludzi, któ­rzy wie­le lat temu ponie­śli tu śmierć z rąk swo­ich bliź­nich. Świa­do­mość, że w tym wła­śnie miej­scu w latach 1937–41 doko­na­no bru­tal­ne­go, zma­sowanego mor­der­stwa, naka­zu­je przy­sta­nąć i oddać hołd wszyst­kim…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Danuta Rumfeld, Wrota klasztoru w Kozielsku otwarły się przed nami

Rodzi­na Katyń­ska Byd­goszcz wraz z przed­sta­wi­cie­la­mi Rodzin Katyń­skich z Gdań­ska, Toru­nia, Pozna­nia i Wro­cła­wia zło­ży­ła hołd swo­im Ojcom na cmen­ta­rzu w Katy­niu. Wysłu­cha­li­śmy mszy świę­tej, zło­ży­li­śmy kwia­ty, zapło­nę­ły zni­cze. Wiel­kim prze­ży­ciem był powrót na cmen­tarz po zapad­nię­ciu zmro­ku – cmen­tarz oświe­tlo­ny reflek­torami i świa­teł­ka­mi palą­cych…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Halina Drachal, Moje powroty do Miednoje

27 maja 2001 roku z Dwor­ca Cen­tral­ne­go w War­sza­wie wyru­sza czter­dzie­sto­oso­bo­wa piel­grzym­ka na cmen­tarz w Mied­no­je. Naszym prze­wod­ni­kiem jest pani Kata­rzy­na Lan­ge. Speł­ni­ło się moje pra­gnie­nie, bo zno­wu mogłam sta­nąć na miej­scu, gdzie wśród tysię­cy jeń­ców z Ostasz­ko­wa spo­czy­wa­ją pro­chy moje­go Ojca. Jeste­śmy pierw­szy­mi piel­grzy­ma­mi,…

- 2002 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Ryszard Kuraż, Miednoje 2002

W paź­dzier­ni­ko­wym nume­rze „Rodo­wo­du” [2002, nr 10], pió­rem pani Jani­ny Szes­ta­kow­skiej, pisa­li­śmy już o uro­czy­sto­ści, jaka odby­ła się w dru­gą rocz­ni­cę otwar­cia Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Mied­no­je. Mia­łem ogrom­ne szczę­ście, że mogłem po raz dru­gi zło­żyć kwia­ty i zapa­lić znicz pamię­ci na pły­cie inskryp­cyj­nej…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Szestakowska, Polska o Was pamięta

Dru­gie­go wrze­śnia 2002 roku, w dru­gą rocz­ni­cę otwar­cia i poświę­ce­nia Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Mied­no­je odby­ła się pod­nio­sła i wzru­sza­ją­ca uro­czy­stość. Odda­no hołd i pochy­lo­no gło­wy nad wspól­nym gro­bem ponad 6 tysię­cy poli­cjan­tów, żoł­nie­rzy Kor­pu­su Ochro­ny Pogra­ni­cza i Żan­dar­me­rii Woj­sko­wej, funk­cjo­na­riu­szy Stra­ży Gra­nicz­nej i Służ­by…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Irena Teszner, Moje wspomnienia nocy spędzonej na cmentarzu katyńskim

Od paru mie­się­cy na zebra­niach Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie mówi­ło się tyl­ko o piel­grzym­ce na cmen­tarz katyń­ski. Zgła­sza­li się chęt­ni przed­sta­wi­cie­le woj­ska, władz miej­skich, mło­dzież – miał to być wyjazd inte­gra­cyj­ny. W mia­rę upły­wu cza­su nie­któ­rzy zre­zy­gno­wa­li z róż­nych waż­nych powo­dów. Zosta­ło nas 22 oso­by. Duszą wyjaz­du była nasza pani…

- 2010 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Zbigniew Padoł, Pielgrzymki do Miednoje (1995, 2000, 2002, 2010)

Zmo­bi­li­zo­wa­ny przez panią pre­zes Ewę Boja­now­ską, bio­rę się do pisa­nia o czte­rech piel­grzym­kach do Mied­no­je, gdzie spo­czy­wa­ją pro­chy moje­go Ojca. Pierw­szą piel­grzym­kę odby­łem w dniu 11 czerw­ca 1995, na uro­czy­stość poświę­ce­nia kamie­nia węgiel­ne­go pod Pol­ski Cmen­tarz Woj­sko­wy w Mied­no­je. Do War­sza­wy jadę samo­cho­dem z Sylw­kiem Jawo­row­skim. Par­ku­jąc…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Kazimierz Dąbrowski, Wspomnienia z podróży po miejscach Zbrodni Katyńskiej (2010)

Uczest­ni­czy­łem w wyjeź­dzie zor­ga­ni­zo­wa­nym przez Radę Ochro­ny Pamię­ci Walk i Męczeń­stwa na oko­licz­ność 10-lecia otwar­cia Cmen­ta­rza w Mied­no­je we wrze­śniu 2010. Wyjazd nastą­pił w 3 wrze­śnia 2010 z War­sza­wy, pocią­giem sypial­nym do miej­sco­wo­ści Twer. Następ­ne­go dnia o godz. 9.00 auto­bu­sa­mi wyru­szy­li­śmy na Cmen­tarz do Mied­no­je – miej­sca pochów­ku…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Maria Śliwińska, Charków (2008, 2010)

2008 W nie­dzie­lę 2 listo­pa­da 2008 ówcze­sny mar­sza­łek Sej­mu RP Bro­ni­sław Komo­row­ski odsło­nił w Char­ko­wie, na daw­nym gma­chu NKWD, tabli­cę upa­mięt­nia­ją­cą pomor­do­wa­nych tam pol­skich jeń­ców z obo­zu w Sta­ro­biel­sku. Kil­ka dni wcze­śniej zadzwo­ni­ła do mnie Bogna Szklar­czyk, pre­zes Sto­wa­rzy­sze­nia Rodzi­na Katyń­ska w Kato­wi­cach z roz­ka­zem: „Lecisz ty,…

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Ewa Bojanowska-Burak, Moje pielgrzymki do Katynia (1989–2010)

Katyń to sym­bol, dla­te­go cmen­tarz katyń­ski stał się miej­scem, dokąd po roku 1989 kie­ro­wa­li się wszy­scy, któ­rzy stra­ci­li swych bli­skich zamor­do­wa­nych na Wscho­dzie. Od 1974 roku w Lesie Katyń­skim był dostęp­ny ogro­dzo­ny tzw. memo­riał dla umoż­li­wie­nia oby­wa­te­lom PRL i innych kra­jów dostę­pu do „mogił ofiar faszy­zmu”, głów­nie – jak to okre­ślo­no –…

- 2011 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Urszula Gawor, Moje wspomnienia z wyjazdów na cmentarz w Katyniu (2000, 2010, 2011)

Mój ojciec, Kazi­mierz Ści­ślew­ski, lekarz wete­ry­na­rii, kapi­tan rezer­wy Woj­ska Pol­skie­go, zamor­do­wa­ny w Katy­niu w kwiet­niu 1940 roku, wie­dział, że będzie miał dziec­ko z żoną Hele­ną, ale nigdy swo­jej cór­ki nie zoba­czył. Nie wie­dział nawet, że będzie to cór­ka. Uro­dzi­łam się 21 stycz­nia 1940 roku. Każ­dy mój wyjazd do Katy­nia to bar­dzo oso­bi­ste…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Katarzyna Promińska, Wyjazd do Charkowa (2011)

W 2011 roku mia­ła miej­sce dru­ga edy­cja kon­kur­su katyń­skie­go Sprzącz­ki i guzi­ki z orzeł­kiem ze rdzy, zor­ga­ni­zo­wa­ne­go przez Insty­tut Pamię­ci Naro­do­wej i Sto­wa­rzy­sze­nie Para­fia­da im. św. Józe­fa Kala­san­cju­sza. Zada­niem kon­kur­so­wym było stwo­rze­nie kar­ty albu­mu, poświę­co­nej kon­kret­nej oso­bie zamor­do­wa­nej 71 lat temu w Zbrod­ni Katyń­skiej. Do Insty­tu­tu…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Józef A. Łapczyński, Moja wizyta na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu (2011)

W roku 2011 z gru­pą człon­ków Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie wyje­cha­li­śmy pocią­giem spe­cjal­nym do Katy­nia. Celem naszym było zło­że­nie hoł­du pomor­do­wa­nym Ofia­rom Zbrod­ni Katyń­skiej. W cza­sie podró­ży w prze­dzia­łach i na kory­ta­rzach sły­chać było w więk­szych lub mniej­szych grup­kach gło­sy osób wspo­mi­na­ją­cych swo­ich bli­skich. Nawią­zy­wa­ły się bliż­sze…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Bernard Łasecki, Relacja z podróży do Katynia i Smoleńska (2011)

Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny w Katy­niu – widok ogólny10 kwiet­nia 2011 roku roz­po­czą­łem – jako dele­ga­cja i przed­sta­wi­ciel mło­de­go poko­le­nia Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie – podróż na Wschód z oka­zji obcho­dów 71. rocz­ni­cy Zbrod­ni Katyń­skiej i pierw­szej rocz­ni­cy wypad­ku pre­zy­denc­kie­go samo­lo­tu pod Smo­leń­skiem. Został dla nas przy­go­to­wa­ny spe­cjal­ny…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Adam Wolski, Katyń 2011

Zyg­munt Wol­ski z żoną Kazi­mie­rą (Dro­ho­bycz 1921)Wolscy. Szu­ka­jąc w źró­dłach języ­ko­wych ety­mo­lo­gii tego nazwi­ska, stwier­dzić nale­ży, że wszyst­kie źró­dła kie­ru­ją się w stro­nę pod­sta­wy sło­wo­twór­czej brzmią­cej tak samo: wola – z wymia­ną na „e” w rodzi­nie rów­no­le­głej z pra­sło­wem wiel­ki – wie­li­ki. W pierw­szym zna­cze­niu nasu­wa się zwią­zek z wyra­zem…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Jerzy Gawor, Katyń (kwiecień 2011)

Każ­dy ma swo­je wła­sne powo­dy, dla któ­rych wybie­ra się w podróż do Katy­nia. Zwłasz­cza obec­nie. Zna­la­złem się w gru­pie zapro­szo­nych przez Kan­ce­la­rię Pre­zy­den­ta RP osób, z gro­na Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich. Po zeszło­rocz­nej tra­ge­dii Las Katyń­ski przy­cią­ga ze zdwo­jo­ną siłą. Zde­cy­do­wa­łem się po raz pierw­szy odwie­dzić grób moje­go dziad­ka, porucz­ni­ka…

- 2012 -

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Taj­ne sowiec­kie cmen­ta­rzy­sko ofiar NKWD w Kijo­wie Bykow­ni znaj­do­wa­ło się w sosno­wym lesie, tuż przy szo­sie wylo­to­wej z Kijo­wa do Bro­war. W 1937 roku z roz­ka­zu Sta­li­na NKWD roz­po­czę­ło maso­we egze­ku­cje. „Wro­gów ludu” roz­strze­li­wa­no w wię­zie­niach Kijo­wa, następ­nie przy­wo­żo­no ich pota­jem­nie do bykow­niań­skie­go lasu. Ukra­iń­scy oraz pol­scy histo­ry­cy…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Maria Rubas, Uroczyste otwarcie Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Do lasu pod Kijo­wie przy­je­cha­li krew­ni zamor­do­wa­nych na Ukra­inie, któ­rzy na ten dzień cze­ka­li 72 lata, oraz przed­sta­wi­cie­le władz pań­stwo­wych i duchow­ni. Teren Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Bykow­ni ota­cza alej­ka w kolo­rze czer­wo­nym, a wzdłuż niej znaj­du­ją się tablicz­ki z sza­re­go gra­ni­tu, na któ­rych umiesz­czo­no dane wszyst­kich znaj­du­ją­cych się…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

21 wrze­śnia 2012 roku razem z tatą Zdzi­sła­wem, mamą Marią i synem Paw­łem poje­cha­li­śmy spe­cjal­nym pocią­giem pod­sta­wio­nym z War­sza­wy do Kijo­wa. Podróż trwa­ła 28 godzin. Pociąg miał prze­szło 20 wago­nów, w jed­nym z nich jecha­ło woj­sko. Oso­by jecha­ły z całej Pol­ski, z tego więk­szość nale­ża­ła do Rodzin Katyń­skich, w cza­sie podró­ży w jed­nym wago­nie była…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Urszula Gawor, Opolski Krzyż Katyński na Cmentarzu w Bykowni

Opol­ski Krzyż Katyń­ski na Cmen­ta­rzu w Bykow­ni­Pod­czas piel­grzym­ki do Katy­nia, Twe­ru, Mied­no­je i Ostasz­ko­wa w czerw­cu 1992 roku Opol­ska Rodzi­na Katyń­ska przy­wio­zła ze sobą 8‑metrowy, modrze­wio­wy Krzyż Pamię­ci, wyko­na­ny w Opo­lu. Krzyż ten został posa­do­wio­ny w rosyj­skiej wsi Swie­tli­ca, tuż nad brze­giem jezio­ra Seli­ger, przy gro­bli wio­dą­cej do wyspy…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Rypeść, Ostaszków, Miednoje (2–3 września 2012)

Mied­no­je, Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny. Jani­na Rypeść przy tabli­cy epi­ta­fij­nej aspi­ran­ta Poli­cji Pań­stwo­wej Edwar­da Rypeścia.Wyruszyliśmy z lot­ni­ska woj­sko­we­go bar­dzo wcze­śnie, bo o szó­stej rano. Być może to kwe­stia przy­zwy­cza­je­nia, ale dla nas – w więk­szo­ści osób star­szych – pobud­ka o czwar­tej nad ranem to nie­mal śro­dek nocy. Lot trwał pół­to­rej…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Maria Kania, Okruchy

Tablicz­ka epi­ta­fij­na ojca Autor­ki, Sta­ni­sła­wa Czy­ża, na Pol­skim Cmen­ta­rzu Wojen­nym w Bykowni.Lipiec 2012 roku. Tele­fon – upo­rząd­ko­wa­ny cmen­tarz w Bykow­ni. Czy poja­dę? – tak, tam jest mój Ojciec. Muszę jechać. Nawet przez myśl mi nie prze­szło, czy sobie pora­dzę, jak, skąd wyjazd, pocią­giem? Pasz­port przedaw­nio­ny, to zała­twię. W biu­rze pasz­por­to­wym…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Elżbieta Smułkowa, Kijów – Bykownia, czwarty cmentarz katyński

21 wrze­śnia 2012 roku odby­ło się uro­czy­ste otwar­cie i poświę­ce­nie Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Bykow­ni pod Kijo­wem. Na uczcze­nie tego miej­sca cze­ka­li­śmy ponad 70 lat. Obie z Sio­strą, Marią Tara­siuk, uczest­ni­czy­ły­śmy w tej pod­nio­słej, per­fek­cyj­nie zor­ga­ni­zo­wa­nej uro­czy­sto­ści. Prze­ży­wa­łam ją w ogól­nym aspek­cie moral­nym i mię­dzy­na­ro­do­wym. Praw­dy…

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Izabella Sariusz-Skąpska, Bykownia, 3435 tabliczek

W Dzień Zadusz­ny 2012 roku sosny w Bykow­ni pod Kijo­wem po raz pierw­szy pochy­lą się nad 3435 tablicz­ka­mi z nazwi­ska­mi Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej. 21 wrze­śnia poświę­co­no tu cmen­tarz. Uobec­ni byli Pre­zy­den­ci Rze­czy­po­spo­li­tej i Ukra­iny, były prze­mó­wie­nia, pod­nio­słe obrzę­dy i cicha modli­twa. Rodzi­ny pozo­sta­ją­ce w kra­ju i te, któ­rych przed­sta­wi­cie­le…

- 2018 -

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Jerzy Piniński, Spotkanie z Ojcem (2018)

Moje­go Ojca, Pio­tra Piniń­skie­go, rot­mi­strza 15. Puł­ku Uła­nów (il. 1), nigdy nie widzia­łem. Gdy uro­dzi­łem się 19 listo­pa­da 1939 roku, był już zapew­ne w nie­wo­li sowiec­kiej. Kie­dy do domu, do Pozna­nia przy­szedł tele­gram ze Sta­ro­biel­ska, w któ­rym trosz­czą­cy się o rodzi­nę Ojciec pytał o swo­ją żonę, Lyę Piniń­ską z troj­giem dzie­ci (więc i mnie…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Marek Splewiński, Wyjazd do Charkowa (2018)

Od pre­zes Zarzą­du Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich otrzy­ma­li­śmy infor­ma­cję, że Rodzi­ny Katyń­skie zosta­ły zapro­szo­ne na jed­no­dnio­wy wyjazd do Char­ko­wa z udzia­łem wice­pre­mie­ra mini­stra kul­tu­ry i dzie­dzic­twa naro­do­we­go prof. Pio­tra Gliń­skie­go. Pierw­szeń­stwo mie­li człon­ko­wie rodzin osób, któ­re zosta­ły zamor­do­wa­ne…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Jaśmina Paprzycka-Altin, Smutek, wzruszenie, radość… (2018)

W mojej rodzi­nie od zawsze dba­li­śmy o pamięć o naszych przod­kach. Mój śp. Dzia­dek Tade­usz Paprzyc­ki napi­sał nawet książ­kę Zapi­sy rodzin­ne, w któ­rej cof­nął się do XVIII wie­ku. Pew­nie dla­te­go wyjazd do Char­ko­wa był dla mnie tak waż­nym prze­ży­ciem. Dnia 10 czerw­ca roku moja bab­cia Hele­na Paprzyc­ka (cór­ka ofi­ce­ra 8. baonu sape­rów śp. Józe­fa Woj­ta­la),…

Bohdan Silicki, Moja trudna droga do nieludzkich miejsc na sowieckiej ziemi. Moja pielgrzymka do Jego prochów w czasie 7–15 czerwca 1997 (Refleksje)

Barbara Gawlicka, Patriotyczna wyprawa rowerowa na Kresy Wschodnie II RP „Światło pamięci – śladami polskiej historii” (2018)

Po raz kolej­ny Rafał Pyra, nauczy­ciel Zespo­łu Szkół im. Jana Paw­ła II w Janow­cu Kościel­nym, czło­nek Rodzi­ny Katyń­skiej w Olsz­ty­nie, wyru­szył 28 czerw­ca 2018 roku w samot­ną podróż rowe­rem śla­da­mi pol­skiej histo­rii na tere­nie Bia­ło­ru­si i Litwy. W cią­gu 12 dni poko­nał 1720 kilo­me­trów. Odwie­dził bli­skie…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Teresa Gwara, Charków 2018

Minę­ło 18 lat od otwar­cia i poświę­ce­nia Cmen­ta­rza Ofiar Tota­li­ta­ry­zmu w Char­ko­wie-Pia­ti­chat­kach, a 8 od ostat­niej (2010) piel­grzym­ki człon­ków Rodzin Katyń­skich. Dość dłu­go cze­ka­li­śmy na ponow­ną (dla nie­któ­rych może i ostat­nią) moż­li­wość modli­twy przy epi­ta­fiach naszych Ojców. W kwiet­niu dosta­je­my rado­sną infor­ma­cję, że w dniu 9 czerw­ca…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Gawlicka, Byłam na grobie Dziadka (2000, 2008, 2018)

Mój Dzia­dek, major Wła­dy­sław Lin­sen­man, był leka­rzem wete­ry­na­rii w Sierp­cu. Osa­dzo­ny w obo­zie dla pol­skich jeń­ców wojen­nych w Sta­ro­biel­sku został zamor­do­wa­ny w piw­ni­cach gma­chu NKWD w Char­ko­wie i pocho­wa­ny w Pia­ti­chat­kach pod Char­ko­wem. Znam Dziad­ka tyl­ko z opo­wia­dań i foto­gra­fii. Na zdję­ciach z rodzin­ne­go albu­mu Dzia­dek ze swo­im synem Jerzym,…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Inez Witkowska, Tych myśli nie można uciszyć!

Boha­te­ro­wie nasi wię­zie­ni w Sta­ro­biel­sku mogli­by żyć, ale honor i miłość do Ojczy­zny nie pozwo­lił im przy­stać na hanieb­ną współ­pra­cę z najeźdź­cą. Sza­cu­nek i pamięć o naszych ofi­ce­rach będę trwać przez poko­le­nia. W 78. rocz­ni­cę doko­na­nej zbrod­ni, dzię­ki zaan­ga­żo­wa­niu rzą­du pol­skie­go i wie­lu innych osób, człon­ko­wie Rodzin Katyń­skich mogli…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Joanna Sibińska, Słowa „Rodzina Katyńska” mają już głębszy wymiar

Józef Pecka z żoną Ste­fa­nią, dziad­ko­wie Autor­ki­Na­le­żę do Rodzi­ny Katyń­skiej w Łodzi. Jestem wnucz­ką Józe­fa Ada­ma Pecki – puł­kow­ni­ka, awan­so­wa­ne­go pośmiert­nie do stop­nia gene­ra­ła bry­ga­dy. Jakaż wiel­ka była moja radość, gdy pew­ne­go dnia pre­zes Janusz Lan­ge zapro­po­no­wał mi wyjazd na cmen­tarz do Char­ko­wa. Bogu dzię­ki, że o mnie pomy­ślał. Zapo­wiedź…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Marzena Promińska, Aleksandra Promińska, Przerwane życiorysy

Dnia 9 czerw­ca 2018 roku uczest­ni­czy­łam wraz z moją cór­ką Alek­san­drą w wyjeź­dzie przed­sta­wi­cie­li Rodzin Katyń­skich do Char­ko­wa na Cmen­tarz Ofiar Tota­li­ta­ry­zmu. Jestem wnucz­ką Józe­fa Komin­ka, przed­wo­jen­ne­go ofi­ce­ra rezer­wy Woj­ska Pol­skie­go, nauczy­cie­la, któ­ry był więź­niem obo­zu w Sta­ro­biel­sku i zgi­nął w Char­ko­wie wio­sną 1940. Wcze­śniej nie mia­łam…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Tadeusz Nowakowski, „W tym czasie okaż się silną, bo jesteś matką i Polką…”

Frag­ment list Edmun­da Nowa­kow­skie­go do żony­Przed­sta­wiam moje reflek­sje, odczu­cia z poby­tu w dniu 9 czerw­ca 2018 roku na cmen­ta­rzu wojen­nym w Char­ko­wie. Nazy­wam się Tade­usz Nowa­kow­ski, uro­dzo­ny 28 paź­dzier­ni­ka 1938 roku jako syn Edmun­da Jana Nowa­kow­skie­go, porucz­ni­ka rezer­wy, któ­ry w 1939 roku dostał się na fron­cie wschod­nim do nie­wo­li sowiec­kiej…

- 2025 -

Mieczysław Góra, Bykownia – czwarty cmentarz katyński

Hanka Sowińska, Polski Cmentarz Wojenny w Bykowni: symboliczna i szczególna „rzeka pamięci” (2012–2025)

Po tej wizy­cie media infor­mo­wa­ły, że Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny w Bykow­ni pod Kijo­wem jest jedy­nym, na któ­ry swo­bod­nie mogą przy­by­wać rodzi­ny sowiec­kich ofiar. W 85. rocz­ni­cę Zbrod­ni Katyń­skiej, w wigi­lię Dnia Pamię­ci Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej (usta­no­wio­ny został przez Sejm RP w 2007 roku na dzień 13 kwiet­nia) pol­ska spo­łecz­ność, dyplo­ma­ci…