Mieczysław Góra, Ukraińska lista katyńska: właściwy trop identyfikacji ofiar NKWD

Pol­ska przed­wo­jen­na odzna­ka – dzia­ła­cza tury­sty­ki, z napi­sem „PTTK PODOLE” (Podol­skie Towa­rzy­stwo Tury­stycz­no-Kra­jo­znaw­cze PODOLE) przy­zna­wa­na była naj­bar­dziej aktyw­nym człon­kom spo­łe­czeń­stwa, za ich sumien­ną pra­cę i pro­mo­cję tury­sty­ki w Pol­sce. Odna­le­zio­na zosta­ła w dole śmier­ci w Kijo­wie-Bykow­ni.

Wykaz 148 człon­ków Towa­rzy­stwa z okre­su mię­dzy­wo­jen­ne­go porów­na­no ze spi­sem 3 435 zamor­do­wa­nych Pola­ków z tzw. ukra­iń­skiej listy katyń­skiej. Po szcze­gó­ło­wej ana­li­zie histo­rycz­nej wyty­po­wa­no trzy oso­by, któ­re mogły być wła­ści­cie­la­mi tej odzna­ki, przy czym tyl­ko WINCENTY URBAŃSKI jest wymie­nio­ny na liście repre­sjo­no­wa­nych w kijow­skim wię­zie­niu.

Odzna­kę powyż­szą zna­leź­li pol­scy bada­cze w Kijo­wie-Bykow­ni 7 wrze­śnia 2007 roku pod­czas prac arche­olo­gicz­no-eks­hu­ma­cyj­nych w bez­i­mien­nym pol­skim gro­bie numer 148, wykop 95. Jej wła­ści­ciel, oby­wa­tel pol­ski Win­cen­ty Urbań­ski, wio­sną 1940 roku był więź­niem Łukia­now­skiej Tiur­my w Kijo­wie.

Win­cen­ty Urbań­ski uro­dził się w 1903 roku w Bucza­czu, był nauczy­cie­lem, pre­ze­sem Związ­ku Nauczy­ciel­stwa Pol­skie­go i Towa­rzy­stwa Szko­ły Ludo­wej w Bucza­czu, dzia­łacz PPS. Aresz­to­wa­ny został przez buczac­kie UNKWD 22 wrze­śnia 1939 roku, jako czło­nek par­tii „Ozon”. Wywie­zio­ny potem do wię­zie­nia w Czort­ko­wie, a następ­nie do wię­zie­nia w Kijo­wie. Oskar­żo­ny został na pod­sta­wie 54–13 Kodek­su kar­ne­go z USRR jako wróg naro­du radziec­kie­go. W spi­sie 3435 oby­wa­te­li pol­skich z tzw. ukra­iń­skiej listy katyń­skiej wymie­nio­ny jest pod nume­rem 3014. Roz­strze­la­ny został wio­sną 1940 roku, na pod­sta­wie decy­zji Komi­te­tu Cen­tral­ne­go KPZR z 5 mar­ca 1940. Pota­jem­nie pocho­wa­ny został na tere­nie taj­nej bykow­niań­skiej stre­fy leśnej NKWD – obec­nie tery­to­rium „Gro­by Bykow­ni Naro­do­wy Rezer­wat”, w gru­pie 72 osób. Na obsza­rze tym pol­scy i ukra­iń­scy spe­cja­li­ści w latach 2001–2012 odkry­li 70 dużych pol­skich gro­bów, w któ­rych opraw­cy z NKWD pocho­wa­li Pola­ków z listy katyń­skiej. Sta­ra­niem Rady Ochro­ny Pamię­ci Walk i Męczeń­stwa oraz Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich w 2012 roku wybu­do­wa­no i otwar­to w Kijo­wie-Bykow­ni – Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny – czwar­ty cmen­tarz katyń­ski.

Tecz­ka Win­cen­te­go Urbań­skie­go zosta­ła znisz­czo­na w kijow­skim archi­wum KGB ZSRR w 1956 roku. Człon­ków rodzi­ny Win­cen­te­go Urbań­skie­go dotych­czas nie usta­lo­no. Odzna­ka prze­cho­wy­wa­na jest obec­nie w Muzeum Katyń­skim w War­sza­wie.

21 wrze­śnia 2012 roku odby­ło się uro­czy­ste otwar­cie i poświę­ce­nie Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Kijo­wie-Bykow­ni oraz ukra­iń­skie­go upa­mięt­nie­nia.

Do lasu bykow­niań­skie­go na uro­czy­ste otwar­cie czwar­te­go cmen­ta­rza katyń­skie­go przy­by­li przede wszyst­kim bli­scy ofiar. Do Kijo­wa spe­cjal­nym pocią­giem przy­je­cha­ło z Pol­ski oko­ło 300 osób, dodat­ko­wo kil­ka­dzie­siąt przy­le­cia­ło samo­lo­tem. Dla Rodzin Katyń­skich był to w pew­nym sen­sie sym­bo­licz­ny pogrzeb.

Mie­czy­sław Góra, Rodzi­na Katyń­ska w Łodzi

Pier­wo­druk: „Rodo­wód Rodzin Katyń­skich. Biu­le­tyn Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich” 2016–2017

Odzna­ka PTTK Podo­le po kon­ser­wa­cji (fot. Adam Kuczyń­ski)

Ale­ja z tablicz­ka­mi epi­ta­fij­ny­mi (21 wrze­śnia 2012, fot. Mie­czy­sław Góra)