English | Українська | Русский

Jaki jest sens pro­jek­tu o cmen­ta­rzach? Miej­sca pamię­ci odwie­dza­my z oka­zji rocz­nic, z potrze­by ser­ca czy podą­ża­jąc za tra­dy­cją. Nie­ste­ty, to cza­sem nie wystar­cza. Odkąd po 1989 roku ujaw­nio­no miej­sca pochów­ku Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej, Rodzi­ny Katyń­skie dąży­ły do budo­wy cmen­ta­rzy. W latach 1990. na zle­ce­nie Rady Ochro­ny Pamię­ci Walk i Męczeń­stwa pol­skie eki­py spe­cja­li­stów wyko­na­ły gigan­tycz­ną pra­cę: odszu­ka­no doły śmier­ci i mogi­ły, co pozwo­li­ło na wyzna­cze­nie przy­szłych nekro­po­lii. Opra­co­wa­no zało­że­nia ide­owe i w kon­kur­sie wyło­nio­no kon­cep­cję prze­strzen­ną. Osta­tecz­na reali­za­cja to wynik deter­mi­na­cji rodzin, któ­rych ocze­ki­wa­nia repre­zen­to­wa­ła Fede­ra­cja Rodzin Katyń­skich.

Kie­dy w 2000 roku powsta­ły Pol­skie Cmen­ta­rze Wojen­ne w Katy­niu i Mied­no­je oraz Cmen­tarz Ofiar Tota­li­ta­ry­zmu w Char­ko­wie, odbył się pogrzeb, na któ­ry wdo­wy i dzie­ci cze­ka­ły 60 lat. Czwar­ta nekro­po­lia, otwar­ta w Kijo­wie-Bykow­ni w 2012 roku, zakoń­czy­ła dzie­się­cio­le­cia żało­by kolej­nych rodzin. Roz­mo­wy dyplo­ma­tycz­ne dawa­ły nadzie­ję na pią­ty cmen­tarz w Kuro­pa­tach pod Miń­skiem na Bia­ło­ru­si.

Nasi Bli­scy spo­czę­li w poświę­co­nej zie­mi i mie­li zaznać spo­ko­ju. Na nekro­po­liach katyń­skich w Rosji i w Ukra­inie odby­wa­ły się ofi­cjal­ne uro­czy­sto­ści, jeź­dzi­ły tam rodzi­ny i pasjo­na­ci histo­rii. Nie­ste­ty, prze­bu­dzi­ła się histo­ria: w mar­cu 2022 na cmen­tarz w Char­ko­wie spadł rosyj­ski pocisk. W roku 85. rocz­ni­cy Zbrod­ni Katyń­skiej rosyj­skie wła­dze doko­na­ły zbez­czesz­cze­nia nekro­po­lii w Mied­no­je (maj 2025) i w Katy­niu (listo­pad 2025). W Fede­ra­cji Rosyj­skiej wra­ca kłam­stwo katyń­skie, a nasze cmen­ta­rze to nie­wy­god­ni świad­ko­wie praw­dy.

Pro­jekt NEKROPOLIE KATYŃSKIE słu­ży zacho­wa­niu pamię­ci o tych miej­scach:

• KALENDARIUM – daty i wybra­ne doku­men­ty opi­su­ją wie­lo­let­ni pro­ces docho­dze­nia do budo­wy cmen­ta­rzy, ich zwy­czaj­ne funk­cjo­no­wa­nie w cza­sie poko­ju i obec­ne zagro­że­nia woj­ną.
• WSPOMNIENIA – przej­mu­ją­ce świa­dec­twa człon­ków Rodzin Katyń­skich z wyjaz­dów i z uro­czy­sto­ści, ale tak­że opi­sy zmian w świa­do­mo­ści powszech­nej i spo­so­bach pie­lę­gno­wa­nia pamię­ci.
• PRZEWODNIKI po nekro­po­liach katyń­skich, od 2022 roku prak­tycz­nie nie­do­stęp­nych i zagro­żo­nych rosyj­ską pro­pa­gan­dą (Rosja) i agre­sją (Ukra­ina).
• ARTEFAKTY, PAMIĄTKI, ARCHIWA – przy­kła­dy doku­men­tów, pozy­ska­nych z   zaso­bów pry­wat­nych oraz prze­cho­wy­wa­nych w spe­cja­li­stycz­nych archi­wach.