English | Українська | Русский

Kie­dy w latach 1990. w lesie koło wio­ski Mied­no­je, nie­da­le­ko Twe­ru (w cza­sach sowiec­kich prze­mia­no­wa­ne­go na Kali­nin) pro­wa­dzo­no pra­ce eks­hu­ma­cyj­ne, pol­scy spe­cja­li­ści tra­fia­li na doły wypeł­nio­ne ciem­no­nie­bie­ską gli­ną. To dziw­ne zja­wi­sko wyja­śni­ło się, kie­dy odko­pa­no inne arte­fak­ty: guzi­ki, sprzącz­ki, reszt­ki dys­tynk­cji – wszyst­ko pasu­ją­ce do mun­du­rów poli­cjan­tów. To wła­śnie pol­scy poli­cjan­ci sta­no­wią więk­szość pocho­wa­nych tutaj Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej. Jeń­cy obo­zu spe­cjal­ne­go NKWD w Ostasz­ko­wie byli wio­sną 1940 roku trans­por­to­wa­li do Twe­ru, gdzie ginę­li w piw­ni­cach Obwo­do­we­go Zarzą­du NKWD, a ich cia­ła wrzu­ca­no do maso­wych gro­bów w Mied­no­je.

Podob­nie jak w wypad­ku Char­ko­wa i Bykow­ni, o tym miej­scu pochów­ku Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej dowie­dzie­li­śmy się dopie­ro w latach 1990. Las kry­je tak­że bez­i­mien­ne gro­by Rosjan, któ­rzy zgi­nę­li w sta­li­now­skich czyst­kach lat 1930.

W latach 1994–1995 pro­wa­dzo­no bada­nia pomia­ro­we i pra­ce eks­hu­ma­cyj­ne, kie­ro­wa­ne przez pro­fe­so­ra Bro­ni­sła­wa Mło­dzie­jow­skie­go (m.in. Aka­de­mia Spraw Wewnętrz­nych w War­sza­wie, Uni­wer­sy­tet War­miń­sko-Mazur­ski), spe­cja­li­stę w dzie­dzi­nie bio­lo­gii kry­mi­na­li­stycz­nej i oste­olo­gii sądo­wo-lekar­skiej. Na wyty­czo­nym tere­nie zre­ali­zo­wa­no pro­jekt wyło­nio­ny w kon­kur­sie (auto­rzy zwy­cię­skiej pra­cy kon­kur­so­wej Zdzi­sław Pidek, Andrzej Soły­ga, Wie­sław i Jacek Syna­kie­wi­czo­wie oraz Leszek Wit­kow­ski, a pro­jek­tu reali­za­cyj­ne­go Zdzi­sław Pidek i Andrzej Soły­ga).

Wyko­naw­ca­mi prac ziem­nych i budow­la­nych był Budi­mex S.A., ele­men­ty rzeź­biar­skie zre­ali­zo­wa­ło kon­sor­cjum Budi­mex S.A. Meta­lo­dlew S.A. z Kra­ko­wa, a dzwon Odlew­nia Dzwo­nów Janusz Fel­czyń­ski i S‑ka z Prze­my­śla.

Zgod­nie z zało­że­nia­mi ide­owy­mi, przy­go­to­wa­ny­mi przez Radę Ochro­ny Pamię­ci Walk i Męczeń­stwa, zle­ce­nio­daw­cę tego przed­się­wzię­cia, każ­dy cmen­tarz ma podob­ne ele­men­ty, co ilu­stru­je spój­ne prze­sła­nie. Głów­nym mate­ria­łem jest żeli­wo, jako mate­riał trud­ny do znisz­cze­nia.

Kamień węgiel­ny wmu­ro­wa­no 11 czerw­ca 1995, otwar­cie nekro­po­lii nastą­pi­ło 2 wrze­śnia 2000.

Przy wej­ściu na Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny w Mied­no­je sto­ją pylo­ny oraz były umiesz­czo­ne przed­sta­wie­nia krzy­ży orde­ru Vir­tu­ti Mili­ta­ri i Kam­pa­nii Wrze­śnio­wej 1939 (znisz­czo­ne przez Rosjan w maju 2025). Jak czy­ta­my na tabli­cy w cen­trum cmen­ta­rza, jest to miej­sce zbu­do­wa­ne „W hoł­dzie ponad 6300 spo­czy­wa­ją­cym w Mied­no­je funk­cjo­na­riu­szom Poli­cji Pań­stwo­wej i Poli­cji Woje­wódz­twa Ślą­skie­go, Stra­ży Gra­nicz­nej i Stra­ży Wię­zien­nej, żoł­nie­rzom i ofi­ce­rom, żan­dar­me­rii woj­sko­wej, Kor­pu­su Ochro­ny Pogra­ni­cza, i innych for­ma­cji woj­sko­wych, pra­cow­ni­kom admi­ni­stra­cji pań­stwo­wej i wymia­ru spra­wie­dli­wo­ści”.

Nekro­po­lię ota­cza ale­ja, przy któ­rej leżą tabli­ce z indy­wi­du­al­ny­mi epi­ta­fia­mi pol­skich jeń­ców, zawie­ra­ją­cy­mi imię i nazwi­sko, datę i miej­sce uro­dze­nia, sto­pień woj­sko­wy, wyko­ny­wa­ny zawód lub spra­wo­wa­ną funk­cję. Wspól­nym ele­men­tem jest data śmier­ci: 1940.

W głę­bi lasu widać potęż­ne syl­wet­ki krzy­ży, któ­re usta­wio­no nad zbio­ro­wy­mi mogi­ła­mi.

Podob­nie jak w Katy­niu i Char­ko­wie, punk­tem szcze­gól­nym jest Bra­ma Pamię­ci, na któ­rej w porząd­ku alfa­be­tycz­nym wid­nie­ją imio­na i nazwi­ska pocho­wa­nych tutaj ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej. U pod­nó­ża bra­my wisi dzwon, któ­ry bije umar­łym. Zdo­bią go wer­sy z Bogu­ro­dzi­cy. Przed bra­mą stoi Stół Spo­tka­nia, gdzie mogą gro­ma­dzić się przy­jeż­dża­ją­cy, a pod­czas uro­czy­sto­ści odpra­wia się sto­sow­ną litur­gię. Całość sym­bo­li­ki dopeł­nia­ją zna­ki reli­gii.

Dalej w lesie znaj­du­je się sym­bo­licz­ny obe­lisk, poświę­co­ny rosyj­skim ofia­rom Wiel­kiej Czyst­ki 1937.

Noty o ofia­rach zawie­ra dwu­to­mo­wa publi­ka­cja: Mied­no­je. Księ­ga Cmen­tar­na Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go, opra­co­wa­nie zbio­ro­we, wydaw­ca Rada Ochro­ny Pamię­ci Walk i Męczeń­stwa, War­sza­wa 2006

Wię­cej o powsta­wa­niu nekro­po­lii w Mied­no­je w dzia­łach KALENDARIUM i WSPOMNIENIA

Szcze­gó­ły w PRZEWODNIKU

Tekst opra­co­wa­ła Iza­bel­la Sariusz-Skąp­ska