Воспоминания

Перемены после 1989 года и распад Советского Союза пробудили надежду на раскрытие правды о Катынском расстреле и о судьбах военнопленных из лагерей в Старобельске и Осташкове, а также из тюрем западной Украины и Беларуси. Состоялись первые поездки в Катынский лес, а затем также в Харьков, Медное и, наконец, в Быковню.

Катынские семьи были свидетелями и соавторами каждого этапа создания кладбищ. Воспоминания являются свидетельством нашего присутствия и участия. Эти рассказы, написанные в ходе событий, публиковались в специальных изданиях – например, с 1996 года их публиковал Анджей Спанили (председатель Катынской семьи в Гдыне) в вестнике «Rodowód» («Родословная»), с 2005 года «Rodowód II» («Родословная II») под редакцией Эвы Грюнер-Жарнох (председатель Катынской семьи в Щецине), а с 2012 года «Rodo­wód Rodzin Katyń­skich. Biu­le­tyn Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich» («Родословная Катынских семей. Вестник Федерации Катынских семей») под редакцией Изабеллы Сариуш-Скомпской. Кроме того, здесь представлены тексты, написанные специально для проекта КЛАДБИЩА.

Помимо подробностей про конкретные церемонии, авторы документируют изменения, которые происходили на протяжении более 30 лет. Это не только свидетельства переживаний во время первых поездок, но и глубокие размышления об истории, памяти, забвении и угрозах, которые несет в себе сиюминутная политика и враждебная пропаганда.

Тексты подготовила Изабелла Сариуш-Скомпска
Перевод на русский: Ильяс Станекзай

- 1989 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Kie­dy jako mło­da dziew­czy­na wie­dzia­łam już, że mój Ojciec nie wró­ci i że nigdy nie będę mogła sta­nąć nad Jego gro­bem, bo nie było wte­dy takiej moż­li­wo­ści, mogłam sobie tyl­ko wyobra­zić,…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Jadwiga Fęglarska, 10 lat temu

Sło­wo Katyń wycho­dzi z pod­zie­mia Jesie­nią 1988 roku nie­spo­dzie­wa­nie wypo­wie­dzia­no w radiu sło­wo KATYŃ. Krót­ki komu­ni­kat infor­mo­wał, że 2 wrze­śnia, w związ­ku z rocz­ni­cą wybu­chu woj­ny, na miej­scu, gdzie zgi­nę­li pol­scy ofi­ce­ro­wie, został…

- 1990 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Danuta Sul Ojciec, którego nie znałam (1990)

W piel­grzym­ce na cmen­tarz wojen­ny uczest­ni­czy­łam tyl­ko raz. Pamię­tam, że pobyt tam prze­ży­łam bar­dzo emo­cjo­nal­nie. Wra­cam do nie­go we wspo­mnie­niach, ale bar­dzo trud­no jest mi wspo­mi­nać… bo ja mam wyłącz­nie obra­zy Ojca prze­ka­za­ne przez moją Mamę. …

- 1991 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Kwie­cień – to mie­siąc zadu­my – wspo­mnień o tych, co ode­szli na zawsze. Szcze­gól­nie bli­ski w kalen­da­rzu okres dla tych wszyst­kich, co utra­ci­li swo­ich naj­bliż­szych. Repre­sje – śmierć lub depor­ta­cje – dotknę­ły set­ki tysię­cy ludzi głów­nie z tere­nów…

- 1992 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Romuald Sikora, Żyła tylko nadzieja (1991, 1992)

Nie­sio­ny nadzie­ją i pra­gnie­niem szu­ka­łem swe­go Ojca – Sta­ni­sła­wa Siko­ry, funk­cjo­na­riu­sza Poli­cji Pol­skiej w przed­wo­jen­nej Pol­sce. Utra­ci­łem Go we wrze­śniu 1939 roku, kie­dy mia­łem 6 lat (dzi­siaj mam ponad 90). I choć pamięć powo­li się zacie­ra, nigdy…

- 1995 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Bronisław Mazurski, W czerwcu 1995 roku byłem w Miednoje…

5 czerw­ca 1995. Jadę do Mied­no­je. Już wiem, już jestem pra­wie pew­ny, że na wła­sne oczy zoba­czę miej­sce, gdzie leży nasz Tata, zamor­do­wa­ny w kwiet­niu 1940 roku przez opraw­ców z NKWD. Dziś otrzy­ma­łem list z Kato­wic ze Sto­wa­rzy­sze­nia „Rodzi­na…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Stanisława Wiatr-Partyka, Byłam tam…

Po powro­cie z Mied­no­je i Twe­ru nie opo­wia­da­łam niko­mu nic – ani bliż­szym, ani dal­szym zain­te­re­so­wa­nym, ani na zebra­niu katyń­skim, ani w audy­cji „Tobie, Pol­sko”, choć co tydzień mówi­łam tam o róż­nych spra­wach tar­now­skich orga­ni­za­cji…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Maria Kaszuba, W Katyniu

Po raz pierw­szy jadę zoba­czyć grób moje­go Ojca, po 55 latach. W sobo­tę 3 czerw­ca 1995 roku rano przy­jeż­dżam na Dwo­rzec Gdań­ski w War­sza­wie, skąd wyru­szą dwa pocią­gi do Smo­leń­ska. Po spraw­dze­niu doku­men­tów, zosta­ję odpro­wa­dzo­na przez pol­skie­go…

- 1997 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Anna Lechowicz, Mój drugi wyjazd do Katynia (14 kwietnia 1997)

Jesie­nią ubie­głe­go roku [1996], z oka­zji wrę­cze­nia pośmiert­nych odzna­czeń – krzy­ży za udział w woj­nie 1939, Woje­wo­da Czę­sto­chow­ski Ceza­ry Marek Graj obie­cał wyjazd do Katy­nia. W kwiet­niu – mie­sią­cu pamię­ci, tym naj­tra­gicz­niej­szym w roku, kie­dy…

Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)

Janina Grefka, Relacja z odbytej wycieczki do Katynia, Miednoje i Ostaszkowa

Po powro­cie z Sybe­rii w 1946 roku powie­dzia­łam, że nigdy, za żad­ną cenę nie poja­dę do Związ­ku Radziec­kie­go. Byłam wów­czas nasy­co­na wido­ka­mi pięk­nych kra­jo­bra­zów oraz byłam napeł­nio­na gro­zą prze­ży­tych tam 6 lat. Chęć pozna­nia miejsc kaź­ni naszych…

- 1998 -

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Andrzej Sariusz-Skąpski, Refleksja (Katyń, Kijów)

Każ­dy wyjazd tam, „na nie­ludz­ką zie­mię”, wywo­łu­je reflek­sje, za każ­dym razem inne. Byłem tam pięć razy. Inny może był ten pierw­szy raz w 1961 roku, ze stu­denc­ką wyciecz­ką do Moskwy i Lenin­gra­du. Chcia­łem bar­dzo zoba­czyć ten kraj, spoj­rzeć mu w oczy. Nie zna­łem wte­dy topo­gra­fii Katy­nia, nie mogłem wie­dzieć, że głę­bo­ką nocą dwa razy prze­je­cha­łem…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Pierw­szy raz byłam w Char­ko­wie 10 sierp­nia 1991 roku. Ofi­cjal­na uro­czy­stość zakoń­cze­nia eks­hu­ma­cji i sym­bo­licz­ny pogrzeb pol­skich jeń­ców wojen­nych pomor­do­wa­nych w 1940 roku. Pamię­tam wyko­pa­ny dół, do któ­re­go wło­żo­no trzy trum­ny. Zebra­no w nich wszyst­kie kości. Nagle wybu­chła burza. Prze­szłość zazę­bi­ła się z teraź­niej­szo­ścią. Wszy­scy pła­ka­li.…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Maria Wysoczańska, Wojsko, nasze wojsko

Uro­dzi­łam się w Lidzie, w kosza­rach 77. pp Strzel­ców Kowień­skich i od wcze­sne­go dzie­ciń­stwa uczest­ni­czy­łam w życiu żoł­nie­rzy. Podzi­wia­łam masze­ru­ją­cych, ćwi­czą­cych musz­trę, strze­la­ją­cych do celu. Szcze­gól­nie lubi­łam defi­la­dy i powra­ca­ją­cy pułk z manew­rów. Wybie­ga­łam z inny­mi dzieć­mi dale­ko…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Szczepuła, Ojcowie i dzieci

27 czerw­ca w miej­sco­wo­ści Pia­ti­chat­ki koło Char­ko­wa na Ukra­inie odby­ła się uro­czy­stość wmu­ro­wa­nia kamie­nia węgiel­ne­go pod cmen­tarz, na któ­rym leżą pol­scy jeń­cy z obo­zu w Sta­ro­biel­sku. Kamień poświę­cił w 1994 roku Jan Paweł II. Tych czte­rech tysię­cy trzy­stu ofi­ce­rów darem­nie poszu­ki­wa­no w cza­sach, gdy na pod­sta­wie umo­wy Sikorski–Majski two­rzo­na…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Szczepuła, Doły śmierci

Jecha­li pocią­giem pra­wie czter­dzie­ści godzin, żeby wziąć udział w uro­czy­sto­ści wmu­ro­wa­nia kamie­nia węgiel­ne­go pod Pol­ski Cmen­tarz Woj­sko­wy. Cmen­tarz ma powstać w lesie nie­da­le­ko miej­sco­wo­ści Pia­ti­chat­ki w pobli­żu Char­ko­wa na Ukra­inie. Będzie czę­ścią więk­szej cało­ści pol­sko-ukra­iń­skiej nekro­po­lii ofiar komu­nizmu. Cór­ki i syno­wie pol­skich…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Barbara Nożyńska, Byłam w Charkowie

Daty 25–29 czerw­ca 1998 roku pozo­sta­ną w mej pamię­ci na zawsze. W tym cza­sie bowiem speł­ni­ło się moje wiel­kie marze­nie – od wie­lu lat pra­gnę­łam zna­leźć się przy gro­bie mego Ojca, jeń­ca Sta­ro­biel­ska. To, co prze­ży­łam, było nie­po­wta­rzal­ne. Byłam człon­kiem dele­ga­cji Rodzin Katyń­skich na uro­czy­sto­ści Patrio­tycz­no-Reli­gij­nej w Char­ko­wie w dniu 27…

- 1999 -

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Stro­na rosyj­ska nie była zachwy­co­na pomy­słem, aby 17 wrze­śnia, w 60. rocz­ni­cę sowiec­kiej agre­sji na Pol­skę, pre­zy­dent Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej [Alek­san­der Kwa­śniew­ski] odwie­dził mogi­ły w Lesie Katyń­skim. W związ­ku z powyż­szym spra­wa nie była łatwa, ale zosta­ła pozy­tyw­nie zała­twio­na. Taki sens wyni­kał ze swo­bod­nych roz­mów pro­wa­dzo­nych…

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Andrzej Sariusz-Skąpski, Ewa Gruner-Żarnoch, Wyjazd do Katynia i Charkowa w 60. rocznicę najazdu sowieckiego na Polskę

O wyjeź­dzie do Katy­nia w tym dniu, dniu 60. rocz­ni­cy najaz­du sowiec­kie­go na Pol­skę, mówi­ło się od paru tygo­dni. Ini­cja­ty­wa wyszła od Mar­szał­ka Sej­mu, Pana Macie­ja Pła­żyń­skie­go, któ­ry usta­lił ten ter­min i w swo­im samo­lo­cie zapew­nił 55 miejsc dla przed­sta­wi­cie­li Rodzin Katyń­skich. Po kil­ku dniach oka­za­ło się, że ze wzglę­dów for­mal­nych – brak zgo­dy…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Włodzimierz Dusiewicz, Dwie tablice

Te dwie tabli­ce to cała histo­ria tra­ge­dii katyń­skiej, od jej ujaw­nie­nia przez Niem­ców w roku 1943, do chwi­li obec­nej – roz­po­czę­cia budo­wy cmen­ta­rza wojen­ne­go. Dłu­go cze­ka­łem z tym, nie­wąt­pli­wie sym­bo­licz­nym już dziś, zdję­ciem nie­miec­kim, aby je publicz­nie przed­sta­wić. Dłu­go cze­ka­li­śmy wszy­scy w Rodzi­nach Katyń­skich, aby dru­gą tabli­cę ujrzeć…

- 2000 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Zofia Płaska, Wspomnienia w sercu żłobią swe odczucia… Wspomina córka Jana Kazimierza Kowalskiego (1990–2000)

Tyl­ko one mi pozo­sta­ły w pamię­ci po chwi­lach spę­dzo­nych z moim kocha­ny Ojcem. Byłam małą dziew­czyn­ką, kie­dy żegna­li­śmy się, kie­dy po raz ostat­ni mnie przy­tu­lił. I te chwi­le towa­rzy­szy­ły mi, kie­dy cho­dzi­łam po „nie­ludz­kiej zie­mi”, pro­wa­dząc dia­log ze sobą i z Nim, przy­wo­łu­jąc minio­ny bez­pow­rot­nie czas. Wzię­łam udział w czte­rech piel­grzym­kach…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Henryk Hoffman, Wspomnienia po 60 latach. Pielgrzymka do Charkowa

Z ogrom­ną przy­jem­no­ścią korzy­stam z moż­li­wo­ści podzie­le­nia się wra­że­nia­mi i uczu­cia­mi, któ­re prze­żyłem w cza­sie nie­za­po­mnia­nej piel­grzymki do Char­ko­wa, na poświę­cenie cmen­ta­rza naszych najbliż­szych. Dłu­ga, z górą czte­ro­do­bo­wa po­dróż pocią­giem spe­cjal­nym sprzy­ja­ła głę­bo­kim reflek­sjom i poważ­nym roz­wa­ża­niom. W gro­nie prze­mi­łych towa­rzy­szy…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Liliana Ojrzanowska, Ostatnie spotkanie

Speł­ni­ło się moje marze­nie. 17 czerw­ca 2000 roku mogłam uczest­ni­czyć w uro­czy­sto­ści poświę­ce­nia cmen­ta­rza w Pia­ti­chat­kach. Klę­cząc przy naj­więk­szym gro­bie, myśla­łam o ostat­nim spo­tka­niu z moim uko­cha­nym Ojcem. Było to 15 paź­dzier­ni­ka 1939 roku w Rów­nem. Aresz­to­wa­nych ofi­ce­rów trzy­ma­no na Sucha­rów­ce – dziel­ni­cy koszar i maga­zy­nów woj­sko­wych,…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Grajka, Osobiste odczucia z poświęcenie Cmentarza Wojennego w Miednoje

W 1997 roku jecha­łam z wyciecz­ką do Ostasz­ko­wa, Twe­ru i Mied­noje. Nie ukry­wa­łam wów­czas mojej nie­chę­ci do tego prze­klę­te­go kra­ju. Zoba­czy­łam na wła­sne oczy miej­sca, gdzie naszych Ojców wię­zio­no, następ­nie gdzie w bar­ba­rzyń­ski spo­sób zamor­do­wa­no. Sta­nę­łam w lesie w Mied­no­je, gdzie pogrze­ba­no zwło­ki naszych Ojców; trud­no nam było wów­czas roz­stać…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Bohdan Silicki, Moja druga pielgrzymka do Jego prochów na otwarcie Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje. Refleksje

„Pol­ska o Was pamię­ta” Te trzy sło­wa wry­ły mi się w pamięć w cza­sie mojej pierw­szej piel­grzym­ki do Jego pro­chów w czerw­cu 1997 roku. Napi­sa­ne nie­wpraw­ną ręką, czar­ny­mi lite­ra­mi, na sza­rej bla­sze, sta­ły na kiju wbi­tym w jed­ną z wie­lu zbio­ro­wych mogił naszych ojców w Mied­noje. Były dla zbrod­nia­rzy jak memen­to, a sądzę, że dla nas wszyst­kich…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Ryszard Kuraż, Tak blisko Ojca

Naresz­cie! Po 60 latach od hanieb­nej zbrod­ni doko­na­nej na moim. Ojcu, mogłem speł­nić swój synow­ski, smut­ny obo­wią­zek – pogrze­bać Go na Pol­skim Cmen­ta­rzu Wojen­nym w Mied­no­je. Było to moim gorą­cym pra­gnie­niem od chwi­li, kie­dy dowie­dzia­łem się, jak i gdzie zgi­nął Ojciec. Całym swo­im życiem, wraz…

- 2001 -

Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)

Sylwia Jażdżewska, Kuropaty

Będąc w Kuro­pa­tach, nie mogłam obo­jęt­nie przejść obok krzy­ży – któ­re dosię­gnię­te zębem cza­su chy­li­ły się już ku zie­mi – obok tych ludzi, któ­rzy wie­le lat temu ponie­śli tu śmierć z rąk swo­ich bliź­nich. Świa­do­mość, że w tym wła­śnie miej­scu w latach 1937–41 doko­na­no bru­tal­ne­go, zma­sowanego mor­der­stwa, naka­zu­je przy­sta­nąć i oddać hołd wszyst­kim…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Danuta Rumfeld, Wrota klasztoru w Kozielsku otwarły się przed nami

Rodzi­na Katyń­ska Byd­goszcz wraz z przed­sta­wi­cie­la­mi Rodzin Katyń­skich z Gdań­ska, Toru­nia, Pozna­nia i Wro­cła­wia zło­ży­ła hołd swo­im Ojcom na cmen­ta­rzu w Katy­niu. Wysłu­cha­li­śmy mszy świę­tej, zło­ży­li­śmy kwia­ty, zapło­nę­ły zni­cze. Wiel­kim prze­ży­ciem był powrót na cmen­tarz po zapad­nię­ciu zmro­ku – cmen­tarz oświe­tlo­ny reflek­torami i świa­teł­ka­mi palą­cych…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Halina Drachal, Moje powroty do Miednoje

27 maja 2001 roku z Dwor­ca Cen­tral­ne­go w War­sza­wie wyru­sza czter­dzie­sto­oso­bo­wa piel­grzym­ka na cmen­tarz w Mied­no­je. Naszym prze­wod­ni­kiem jest pani Kata­rzy­na Lan­ge. Speł­ni­ło się moje pra­gnie­nie, bo zno­wu mogłam sta­nąć na miej­scu, gdzie wśród tysię­cy jeń­ców z Ostasz­ko­wa spo­czy­wa­ją pro­chy moje­go Ojca. Jeste­śmy pierw­szy­mi piel­grzy­ma­mi,…

- 2002 -

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Ryszard Kuraż, Miednoje 2002

W paź­dzier­ni­ko­wym nume­rze „Rodo­wo­du” [2002, nr 10], pió­rem pani Jani­ny Szes­ta­kow­skiej, pisa­li­śmy już o uro­czy­sto­ści, jaka odby­ła się w dru­gą rocz­ni­cę otwar­cia Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Mied­no­je. Mia­łem ogrom­ne szczę­ście, że mogłem po raz dru­gi zło­żyć kwia­ty i zapa­lić znicz pamię­ci na pły­cie inskryp­cyj­nej…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Szestakowska, Polska o Was pamięta

Dru­gie­go wrze­śnia 2002 roku, w dru­gą rocz­ni­cę otwar­cia i poświę­ce­nia Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Mied­no­je odby­ła się pod­nio­sła i wzru­sza­ją­ca uro­czy­stość. Odda­no hołd i pochy­lo­no gło­wy nad wspól­nym gro­bem ponad 6 tysię­cy poli­cjan­tów, żoł­nie­rzy Kor­pu­su Ochro­ny Pogra­ni­cza i Żan­dar­me­rii Woj­sko­wej, funk­cjo­na­riu­szy Stra­ży Gra­nicz­nej i Służ­by…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Irena Teszner, Moje wspomnienia nocy spędzonej na cmentarzu katyńskim

Od paru mie­się­cy na zebra­niach Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie mówi­ło się tyl­ko o piel­grzym­ce na cmen­tarz katyń­ski. Zgła­sza­li się chęt­ni przed­sta­wi­cie­le woj­ska, władz miej­skich, mło­dzież – miał to być wyjazd inte­gra­cyj­ny. W mia­rę upły­wu cza­su nie­któ­rzy zre­zy­gno­wa­li z róż­nych waż­nych powo­dów. Zosta­ło nas 22 oso­by. Duszą wyjaz­du była nasza pani…

- 2010 -

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Maria Śliwińska, Charków (2008, 2010)

2008 W nie­dzie­lę 2 listo­pa­da 2008 ówcze­sny mar­sza­łek Sej­mu RP Bro­ni­sław Komo­row­ski odsło­nił w Char­ko­wie, na daw­nym gma­chu NKWD, tabli­cę upa­mięt­nia­ją­cą pomor­do­wa­nych tam pol­skich jeń­ców z obo­zu w Sta­ro­biel­sku. Kil­ka dni wcze­śniej zadzwo­ni­ła do mnie Bogna Szklar­czyk, pre­zes Sto­wa­rzy­sze­nia Rodzi­na Katyń­ska w Kato­wi­cach z roz­ka­zem: „Lecisz ty,…

Zbigniew Siekański, Podobno nie było zachwytu po drugiej stronie… (1999)

Ewa Bojanowska-Burak, Moje pielgrzymki do Katynia (1989–2010)

Katyń to sym­bol, dla­te­go cmen­tarz katyń­ski stał się miej­scem, dokąd po roku 1989 kie­ro­wa­li się wszy­scy, któ­rzy stra­ci­li swych bli­skich zamor­do­wa­nych na Wscho­dzie. Od 1974 roku w Lesie Katyń­skim był dostęp­ny ogro­dzo­ny tzw. memo­riał dla umoż­li­wie­nia oby­wa­te­lom PRL i innych kra­jów dostę­pu do „mogił ofiar faszy­zmu”, głów­nie – jak to okre­ślo­no –…

- 2011 -

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Katarzyna Promińska, Wyjazd do Charkowa (2011)

W 2011 roku mia­ła miej­sce dru­ga edy­cja kon­kur­su katyń­skie­go Sprzącz­ki i guzi­ki z orzeł­kiem ze rdzy, zor­ga­ni­zo­wa­ne­go przez Insty­tut Pamię­ci Naro­do­wej i Sto­wa­rzy­sze­nie Para­fia­da im. św. Józe­fa Kala­san­cju­sza. Zada­niem kon­kur­so­wym było stwo­rze­nie kar­ty albu­mu, poświę­co­nej kon­kret­nej oso­bie zamor­do­wa­nej 71 lat temu w Zbrod­ni Katyń­skiej. Do Insty­tu­tu…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Józef A. Łapczyński, Moja wizyta na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu (2011)

W roku 2011 z gru­pą człon­ków Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie wyje­cha­li­śmy pocią­giem spe­cjal­nym do Katy­nia. Celem naszym było zło­że­nie hoł­du pomor­do­wa­nym Ofia­rom Zbrod­ni Katyń­skiej. W cza­sie podró­ży w prze­dzia­łach i na kory­ta­rzach sły­chać było w więk­szych lub mniej­szych grup­kach gło­sy osób wspo­mi­na­ją­cych swo­ich bli­skich. Nawią­zy­wa­ły się bliż­sze…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Bernard Łasecki, Relacja z podróży do Katynia i Smoleńska (2011)

Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny w Katy­niu – widok ogólny10 kwiet­nia 2011 roku roz­po­czą­łem – jako dele­ga­cja i przed­sta­wi­ciel mło­de­go poko­le­nia Sto­wa­rzy­sze­nia Katyń w Szcze­ci­nie – podróż na Wschód z oka­zji obcho­dów 71. rocz­ni­cy Zbrod­ni Katyń­skiej i pierw­szej rocz­ni­cy wypad­ku pre­zy­denc­kie­go samo­lo­tu pod Smo­leń­skiem. Został dla nas przy­go­to­wa­ny spe­cjal­ny…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Adam Wolski, Katyń 2011

Zyg­munt Wol­ski z żoną Kazi­mie­rą (Dro­ho­bycz 1921)Wolscy. Szu­ka­jąc w źró­dłach języ­ko­wych ety­mo­lo­gii tego nazwi­ska, stwier­dzić nale­ży, że wszyst­kie źró­dła kie­ru­ją się w stro­nę pod­sta­wy sło­wo­twór­czej brzmią­cej tak samo: wola – z wymia­ną na „e” w rodzi­nie rów­no­le­głej z pra­sło­wem wiel­ki – wie­li­ki. W pierw­szym zna­cze­niu nasu­wa się zwią­zek z wyra­zem…

Urszula Lukas-Knap, Nadzieja w sercu (1989)

Jerzy Gawor, Katyń (kwiecień 2011)

Każ­dy ma swo­je wła­sne powo­dy, dla któ­rych wybie­ra się w podróż do Katy­nia. Zwłasz­cza obec­nie. Zna­la­złem się w gru­pie zapro­szo­nych przez Kan­ce­la­rię Pre­zy­den­ta RP osób, z gro­na Fede­ra­cji Rodzin Katyń­skich. Po zeszło­rocz­nej tra­ge­dii Las Katyń­ski przy­cią­ga ze zdwo­jo­ną siłą. Zde­cy­do­wa­łem się po raz pierw­szy odwie­dzić grób moje­go dziad­ka, porucz­ni­ka…

- 2012 -

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

21 wrze­śnia 2012 roku razem z tatą Zdzi­sła­wem, mamą Marią i synem Paw­łem poje­cha­li­śmy spe­cjal­nym pocią­giem pod­sta­wio­nym z War­sza­wy do Kijo­wa. Podróż trwa­ła 28 godzin. Pociąg miał prze­szło 20 wago­nów, w jed­nym z nich jecha­ło woj­sko. Oso­by jecha­ły z całej Pol­ski, z tego więk­szość nale­ża­ła do Rodzin Katyń­skich, w cza­sie podró­ży w jed­nym wago­nie była…

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Urszula Gawor, Opolski Krzyż Katyński na Cmentarzu w Bykowni

Opol­ski Krzyż Katyń­ski na Cmen­ta­rzu w Bykow­ni­Pod­czas piel­grzym­ki do Katy­nia, Twe­ru, Mied­no­je i Ostasz­ko­wa w czerw­cu 1992 roku Opol­ska Rodzi­na Katyń­ska przy­wio­zła ze sobą 8‑metrowy, modrze­wio­wy Krzyż Pamię­ci, wyko­na­ny w Opo­lu. Krzyż ten został posa­do­wio­ny w rosyj­skiej wsi Swie­tli­ca, tuż nad brze­giem jezio­ra Seli­ger, przy gro­bli wio­dą­cej do wyspy…

Janusz Tombak, Epitafium ostaszkowskie

Janina Rypeść, Ostaszków, Miednoje (2–3 września 2012)

Mied­no­je, Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny. Jani­na Rypeść przy tabli­cy epi­ta­fij­nej aspi­ran­ta Poli­cji Pań­stwo­wej Edwar­da Rypeścia.Wyruszyliśmy z lot­ni­ska woj­sko­we­go bar­dzo wcze­śnie, bo o szó­stej rano. Być może to kwe­stia przy­zwy­cza­je­nia, ale dla nas – w więk­szo­ści osób star­szych – pobud­ka o czwar­tej nad ranem to nie­mal śro­dek nocy. Lot trwał pół­to­rej…

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Maria Kania, Okruchy

Tablicz­ka epi­ta­fij­na ojca Autor­ki, Sta­ni­sła­wa Czy­ża, na Pol­skim Cmen­ta­rzu Wojen­nym w Bykowni.Lipiec 2012 roku. Tele­fon – upo­rząd­ko­wa­ny cmen­tarz w Bykow­ni. Czy poja­dę? – tak, tam jest mój Ojciec. Muszę jechać. Nawet przez myśl mi nie prze­szło, czy sobie pora­dzę, jak, skąd wyjazd, pocią­giem? Pasz­port przedaw­nio­ny, to zała­twię. W biu­rze pasz­por­to­wym…

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Elżbieta Smułkowa, Kijów – Bykownia, czwarty cmentarz katyński

21 wrze­śnia 2012 roku odby­ło się uro­czy­ste otwar­cie i poświę­ce­nie Pol­skie­go Cmen­ta­rza Wojen­ne­go w Bykow­ni pod Kijo­wem. Na uczcze­nie tego miej­sca cze­ka­li­śmy ponad 70 lat. Obie z Sio­strą, Marią Tara­siuk, uczest­ni­czy­ły­śmy w tej pod­nio­słej, per­fek­cyj­nie zor­ga­ni­zo­wa­nej uro­czy­sto­ści. Prze­ży­wa­łam ją w ogól­nym aspek­cie moral­nym i mię­dzy­na­ro­do­wym. Praw­dy…

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Izabella Sariusz-Skąpska, Bykownia, 3435 tabliczek

W Dzień Zadusz­ny 2012 roku sosny w Bykow­ni pod Kijo­wem po raz pierw­szy pochy­lą się nad 3435 tablicz­ka­mi z nazwi­ska­mi Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej. 21 wrze­śnia poświę­co­no tu cmen­tarz. Uobec­ni byli Pre­zy­den­ci Rze­czy­po­spo­li­tej i Ukra­iny, były prze­mó­wie­nia, pod­nio­słe obrzę­dy i cicha modli­twa. Rodzi­ny pozo­sta­ją­ce w kra­ju i te, któ­rych przed­sta­wi­cie­le…

- 2018 -

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Inez Witkowska, Tych myśli nie można uciszyć!

Boha­te­ro­wie nasi wię­zie­ni w Sta­ro­biel­sku mogli­by żyć, ale honor i miłość do Ojczy­zny nie pozwo­lił im przy­stać na hanieb­ną współ­pra­cę z najeźdź­cą. Sza­cu­nek i pamięć o naszych ofi­ce­rach będę trwać przez poko­le­nia. W 78. rocz­ni­cę doko­na­nej zbrod­ni, dzię­ki zaan­ga­żo­wa­niu rzą­du pol­skie­go i wie­lu innych osób, człon­ko­wie Rodzin Katyń­skich mogli…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Joanna Sibińska, Słowa „Rodzina Katyńska” mają już głębszy wymiar

Józef Pecka z żoną Ste­fa­nią, dziad­ko­wie Autor­ki­Na­le­żę do Rodzi­ny Katyń­skiej w Łodzi. Jestem wnucz­ką Józe­fa Ada­ma Pecki – puł­kow­ni­ka, awan­so­wa­ne­go pośmiert­nie do stop­nia gene­ra­ła bry­ga­dy. Jakaż wiel­ka była moja radość, gdy pew­ne­go dnia pre­zes Janusz Lan­ge zapro­po­no­wał mi wyjazd na cmen­tarz do Char­ko­wa. Bogu dzię­ki, że o mnie pomy­ślał. Zapo­wiedź…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Marzena Promińska, Aleksandra Promińska, Przerwane życiorysy

Dnia 9 czerw­ca 2018 roku uczest­ni­czy­łam wraz z moją cór­ką Alek­san­drą w wyjeź­dzie przed­sta­wi­cie­li Rodzin Katyń­skich do Char­ko­wa na Cmen­tarz Ofiar Tota­li­ta­ry­zmu. Jestem wnucz­ką Józe­fa Komin­ka, przed­wo­jen­ne­go ofi­ce­ra rezer­wy Woj­ska Pol­skie­go, nauczy­cie­la, któ­ry był więź­niem obo­zu w Sta­ro­biel­sku i zgi­nął w Char­ko­wie wio­sną 1940. Wcze­śniej nie mia­łam…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Tadeusz Nowakowski, „W tym czasie okaż się silną, bo jesteś matką i Polką…”

Frag­ment list Edmun­da Nowa­kow­skie­go do żony­Przed­sta­wiam moje reflek­sje, odczu­cia z poby­tu w dniu 9 czerw­ca 2018 roku na cmen­ta­rzu wojen­nym w Char­ko­wie. Nazy­wam się Tade­usz Nowa­kow­ski, uro­dzo­ny 28 paź­dzier­ni­ka 1938 roku jako syn Edmun­da Jana Nowa­kow­skie­go, porucz­ni­ka rezer­wy, któ­ry w 1939 roku dostał się na fron­cie wschod­nim do nie­wo­li sowiec­kiej…

Jadwiga Siemaszkiewicz, Ogólnokrajowa pielgrzymka Rodzin Katyńskich do Kuropat, Katynia, Tweru, Miednoje, Ostaszkowa i Wilna (czerwiec 1997)

Kazimiera Grażyna Lange, Pielgrzymki do miejsc Zbrodni Katyńskiej

Podró­żo­wa­nie jest jed­ną z naj­star­szych i naj­sil­niej­szych pasji ludz­kich. Podróż spra­wia, że nasze zain­te­re­so­wa­nia się roz­wi­ja­ją i zmie­nia­ją, poja­wia­ją się nowe, bogat­sze. Podróż czy­ni czło­wie­ka mądrzej­szym, utar­ło się nawet powie­dze­nie „podró­że kształ­cą”. Naukow­cy postrze­ga­ją podróż jako sytu­ację edu­ka­cyj­ną, kształ­cą­cą wie­dzę, wpły­wa­ją­cą…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Izabela Golisowicz-Mockało, Nasza obecność jest bardzo ważna

Mój pierw­szy pobyt w Char­ko­wie w 2010 roku pełen był emo­cji i łez. Wcho­dząc do char­kow­skie­go lasu, przy­po­mnia­łam sobie wspo­mnie­nia mojej uko­cha­nej pra­bab­ci, któ­ra zawsze z wiel­kim wzru­sze­niem opo­wia­da­ła o ostat­nim spo­tka­niu ze swo­im mężem, a moim pra­dziad­kiem kapi­ta­nem Roma­nem Szcze­pań­skim. Po ośmiu latach oka­za­ło się, że orga­ni­zo­wa­ny jest wyjazd…

Zofia Stefaniak, Ułamki wspomnień

Kazimiera Frydel, Pomordowani w Charkowie – Cześć ich pamięci!

Jedy­ne oca­la­łe zdję­cie rodzin­ne. Pierw­szy od lewej stroi Jan Gumuł­ka­Mi­ni­ster­stwo Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go, w sobo­tę 9 czerw­ca 2018 roku, zor­ga­ni­zo­wa­ło piel­grzym­kę Rodzin Katyń­skich na Cmen­ta­rzu Ofiar Tota­li­ta­ry­zmu w Char­ko­wie-Pia­ti­chat­kach. Piel­grzym­ka wpi­su­je się w cykl uro­czy­sto­ści na Pol­skich Cmen­ta­rzach Wojen­nych, wybu­do­wa­nych…

- 2025 -

Grzegorz Rodzinka, Wspomnienie z wyjazdu na otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Bykowni (21 września 2012)

Hanka Sowińska, Polski Cmentarz Wojenny w Bykowni: symboliczna i szczególna „rzeka pamięci” (2012–2025)

Po tej wizy­cie media infor­mo­wa­ły, że Pol­ski Cmen­tarz Wojen­ny w Bykow­ni pod Kijo­wem jest jedy­nym, na któ­ry swo­bod­nie mogą przy­by­wać rodzi­ny sowiec­kich ofiar. W 85. rocz­ni­cę Zbrod­ni Katyń­skiej, w wigi­lię Dnia Pamię­ci Ofiar Zbrod­ni Katyń­skiej (usta­no­wio­ny został przez Sejm RP w 2007 roku na dzień 13 kwiet­nia) pol­ska spo­łecz­ność, dyplo­ma­ci…